द्रव्यगुण विज्ञान (शास्त्रीय औषधीय वनस्पतियों का महाकोश)

द्रव्यगुणाः ।
प्रायः पृच्छन्ति यवेशांस्तद्द्रव्यगुणसंग्रहः ।
धारणस्मरणोन्मुखो यथा स्याल्लिख्यते तथा ॥ १ ॥
दशाननादितिमिरपरिभूतमिदं जगत् ।
प्रससाद यतस्तस्मै कस्मैचिन्महसे नमः ॥
काणादसांख्यायुर्वेदतन्त्राणां पारदृश्वनः ।
तातस्यानन्तसेनस्य वन्दे चरणपङ्कजम् ॥
महदादिनिकायोऽयं यस्याः प्रादुरभूत् किल ।
सतीं गुणमयीं भक्त्या भैरवीं जननीं भजे ॥
रचितश्चक्रदत्तेन यो द्रव्यगुणसंग्रहः ।
श्रीमतो शिवदासेन तस्य व्याख्याभिधीयते ॥
नोक्ताश्चक्रेण ये द्रव्यगुणा विस्तरभीरुणा ।
तेऽपि प्रसङ्गतो लेख्याः शिष्यव्युत्पत्तये मया ॥
अनिवद्धस्यापि इष्टदेवतानमस्कारस्य विघ्नवारणसमर्थत्वात्
तन्निवन्धनं ग्रन्थगौरवमात्रमावहतीति कृतमपि नमस्कारं
ग्रन्थादौ अनिवध्य शिष्यप्रवृत्त्यङ्गतया अभिधेयसम्बन्धप्रयोजना-
न्येव तावदाह प्राय इत्यादि। द्रव्यगुणसंग्रह इति यद्यपि
मधुरादिरसानां तथा छायातमसोश्च अद्रव्यभूतयोरपि गुणा
अत्र वाच्यास्तथापि द्रव्यपदं कविषि गच्छन्तीति न्यायेन समर्थ-
नीयम् । किं वा द्रव्याणि गुणाश्च द्रव्यगुणास्तेषां संग्रहः संक्षेपेण
तद्धर्मप्रतिपादकं वचनम् । अस्मिन् पक्षेऽपि छायातमसोर्द्रव्यत्वं