द्रव्यगुण विज्ञान (शास्त्रीय औषधीय वनस्पतियों का महाकोश)

१५४ द्रव्यगुणः ।
स्थिरतां गतिमक्लिन्नमन्नमद्रवपायिनाम् ।
भवत्याबाधजननमनुपानमतः पिबेत् ॥ १९ ॥
न पिबेत् श्वासकासार्त्तो रोगे चाप्यूर्ध्वजत्रुगे ।
क्षतोरस्कः प्रसेकी च यस्य चोपहतः स्वरः ॥ २० ॥
पीत्वाध्वभाष्याध्ययनस्वप्नगेयान्न शीलयेत् ।
प्रदूष्यामाशयं तद्धि तस्य कंठोरसि स्थितम् ॥
स्यन्दाग्निसादच्छर्द्यादीन् जनयेदामयान् बहून॥ २१ ॥
अनुपानं प्रयोक्तव्यं व्याधौ श्लेष्मभवे पलम् ।
पलद्वयन्त्वनिलजे पित्तजे तु पलत्रयम् ॥ २२ ॥
———
युक्तं सत् शरीरं समं स्थापयति । पश्चात् पीतञ्च श्लेष्मप्रस-
ङ्गात् स्निग्धतरं सद्बृंहयति । वीक्ष्य प्रयोजयेदिति कर्षणादि-
कार्य्यमपेक्ष्य प्रयोजयेदित्यर्थः ॥ १८ ॥
अनुपानाभावे दोषमाह स्थिरतामित्यादि ॥ १९ ॥
विषयविशेषेऽनुपाननिषेधमाह न पिवेदित्यादि । अत्र
केचिद्द्रवं विना जारणाभावात् नञश्च ईषदर्थत्वात् अल्पं पिबे-
दित्यर्थं वदन्ति ॥ २० ॥
द्रवं पीत्वा यन्न कार्य्यं करणे वा यो दोषस्तमाह । कण्ठो-
रसि स्थितमिति अध्वादिश्लोभितवातेनोर्ध्वं नीतत्वात् । स्यन्दः
कफप्रसेकः ॥ २१ ॥
अनुपानमात्रामाह अनुपानमित्यादि ॥ २२ ॥
इति अनुपानविधिः।