दशकुमारचरितम् (सटीक - पूर्वपीठिका व मूल कथा)

CC-0. In Public Domain. Digitization by eGangotri.Funding: MIDF
२८६ दशकुमारचरितम् । [ उत्तरपीठिकायां
समत्ययुः । इयं च वत्सा तरुणीभूता । न चाद्यापि स्मरति राजा । काम-
मियं पितामहेन दर्पसाराय संकल्पिता । त्वदम्बया कान्तिमत्या चेयं
गर्भस्थैव द्यूतजिता स्वमात्रा तवैव जायात्वेन समकल्प्यत । 'तदत्र प्राप्त-
रूपं चिन्त्यतां कुमारेणैव' इति ।
( २७ ) तां पुनरवोचम् - 'अद्यैव राजगृहे किमपि कार्यं साधयित्वा
प्रतिनिवृत्तो युष्मासु यथार्हं प्रतिपत्स्ये' इति । तेनैव दीपदर्शितबिलपथेन
गत्वा स्थितेऽर्धरात्रे तदर्धपादं प्रत्युद्घृत्य वासगृहं प्रविष्टो विश्रब्धसुप्तं सिंह-
अवीविशत्-प्रवेशयामास । इह भूमिगृहे । नः-अस्माकम् । वसन्तीनां-वासं कुर्व-
तीनाम् । द्वादशसमाः द्वादशवर्षाणि । समत्ययुः -समतीताः । सम् अति पूर्वक
याधातोर्लङि रूपम् । इयं च वत्सा-मणिकर्णिका तरुणीभूता-यौवनमधिगता ।
राजा-सिंहघोषः । कामं यथेच्छम् । इयं-मणिकर्णिका । पितामहेन-चण्डसिंहन ।
संकल्पिता-दातुमिष्टा । इयं कन्या । गर्भस्था-गर्भे वर्तमाना । द्यूतजिता द्यूतलब्धा ।
स्वमात्रा-निजजनन्य-आचारवत्येति यावत् । तवैव-अर्थपालस्यैव । जायात्वेन
पत्नीत्वेन । समकल्प्यत-संकल्पित । तत्-तस्मात्कारणात् । अत्रास्मिन् विषये ।
प्राप्तरूपं-युक्तियुक्तम् । कुमारेण-भवता ।
(२७) तां-वृद्धाम् । साधयित्वा-सम्पाद्य । यथार्ह-यथायोग्यम् । प्रतिप-
त्स्ये-विधास्यामि । दीपप्रदर्शितबिलपथेन-दीपालोकप्रदर्शितसुरङ्गामार्गेण । अर्ध-
पादं-पाषाणरचितपिधानम् । प्रत्युद्घृत्य उद्घाट्य । वासगृहं-राजभवनम् ।
विश्रब्धसुप्तं-विश्वासपूर्वकं निद्रितम् । जीवग्राहं-जीवं गृहीत्वा इति जीवग्राहम्-
एक बीता मोटा पत्थर हटा दिया और उसी मार्गसे हमें यहाँपर प्रवेशित करा दिया । यहाँ
हम लोगोंको रहते बारह बरस बीत गये । यह कुमारी भी युवती हो गयी । परन्तु, वह
अभीतक याद नहीं करता अर्थात् हमलोगोंकी खोज खबरतक नहीं लेता है । इस मणि-
कर्णिकाके पितामहने तो इसे दर्पसारको देनेका संकल्प किया था । लेकिन जब यह
कुमारी माताके गर्भमें ही थी उसी समयमें आपकी माता कान्तिमतीने आपके साथ
विवाह करनेके लिए इसे जुएमें जीत लिया था । अब इस विषयमें जो भी विचार आपके
हों वैसा करें।'
( २७ ) मैंने उस बुढ़ियासे फिर कहा—'आज ही राजभवनमें जाकर कुछ कामकर
जो भी यथायोग्य व्यवहार होगा वह आप लोगोंके साथ बरतूँगा । उसी दीप-दर्शित
सुरङ्गके मार्गसे जाकर मैंने आधी रातमें उस पत्थरके ढक्कनको खोल लिया और राजाके
वासगृहमें घुस गया । वहाँपर निश्शंक रीतिसे सोते हुए राजा सिंहघोषको जीते जी
Nepal Sanskrit University, Balmeeki Campus, Kathmandu