दशकुमारचरितम् (सटीक - पूर्वपीठिका व मूल कथा)

CC-0. In Public Domain. Digitization by eGangotri. Funding: MIDF

२८२ दशकुमारचरितम् । [ उत्तरपीठिकायां
जातानुतापः पारग्रामिकान्प्रयोगान्प्रायः प्रायुङ्क्त । ते चास्माभिः प्रत्यहम-
हन्यन्त । अस्मिन्नेवावकाशे पूर्णभद्रमुखाच्च राज्ञः शय्यास्थानमवगम्य
तदैव स्वोदवसितभित्तिकोणादारभ्योरगास्येन सुरङ्गामकार्षम् । गता च
सा भूमिसवर्गकल्पमनल्पकन्यकाजनं कमप्युद्देशम् । अव्यथिष्ट च दृष्ट्वैव
स मां नारीजनः ।
( २४ ) तत्र काचिदिन्दुकलेव स्वलावण्येन रसातलान्धकारं निहु-
वाना, विग्रहिणीव देवी विश्वंभरा, हरगृहिणीवासुरविजयायावतीर्णा, पाता-
लमागता गृहिणीव भगवतः कुसुमधन्वनः, राजलक्ष्मीरिवानेकदुर्नृपदर्श-
ग्रामिकान्-प्रयोगान्-परग्रामे परराष्ट्रे भवान् सैन्यादिप्रेषणेन नानाविधविनाशोपा-
यान् प्रायः-बाहुल्येन । प्रायुंक्त-प्रयुक्तवान् । ते-प्रयोगाः-सैन्यादय-इत्यर्थः ।
अहन्यन्त-हताः । अवकाशे-अवसरे । राज्ञः-सिंहघोषस्य । स्वोदवसिते स्वस्य
उदवसितं वासगृहं तस्य भित्तिकोणात् कुड्यैकदेशात् । उरगास्येन-सर्पमुखा-
कारास्त्रविशेषेण सुरङ्गां बिलम् । सा सुरङ्गा । भूमिसवर्गकल्पं भूस्वर्गतुल्यम् ।
अनल्पकन्यकाजनं = बहुकन्याजनाश्रयम् । अनल्पः कन्यकाजनो यत्रेति विग्रहः ।
उद्देशमित्यस्य विशेषणद्वयम् । उद्देशं प्रदेशम् । अव्यथिष्ट भयादिना पीडितोऽभवत् ।
( २४ ) तत्र नारीजनमध्ये । इन्दुकला-चन्द्रलेखा । रसातलान्धकारं पाताल-
स्थध्वान्तम् । निहुवाना-अपसारयन्ती । विग्रहिणी-मूर्तिमती । विश्वम्भरा-पृथ्वी ।
हरगृहिणी-पार्वती । कुसुमधन्वनः-गृहणी-कामस्य पत्नी रतिरित्यर्थः । राज-
लक्ष्मीः-राजश्रीः । अनेकेति-अनेकेषां दुर्नृपाणां दुष्टराज्ञां । दर्शनमवलोकनं परिह-
प्रयोग-शत्रु नगरोंमें सेना आदि भेज करके शत्रुनाश कराना-बहुलतासे आरम्भ किया ।
वे पारिग्रामिक प्रयोग हम लोगोंके द्वारा नित्य नष्ट कर दिये जाते थे । इसी बीचमें हम
लोगोंने पूर्णभद्रके मुखसे राजा सिंहघोषके शयन स्थानका पता पा लिया । और उसी
कालमें अपने घरकी दीवालके कोनेसे एक उरगास्य ( कुदालीकी तरह ) अस्त्रसे सुरङ्ग
खोदना प्रारम्भ कर दिया । सुरङ्ग खोदते हुए हम उस स्थानपर प्रविष्ट हुए जहांपर
अनेकों कन्याओंसे परिपूर्ण पृथिवीका स्वर्गके तुल्य प्रदेश था । वे सब रमणियां हमें देखते
ही भयसे पीड़ित हो गयीं ।
( २४ ) उस देशमें कोई एक रमणी थी जो अपने लावण्यसे पातालके अन्धकारको
चन्द्रलेखाके समान अपसरण करनेवाली थी । साक्षात् मूर्त्तिमती पृथिवीके समान थी ।
दैत्योंके जीतनेके लिए उत्पन्न साक्षात् पार्वतीके तुल्य थी । पातालमें आई हुई भगवान्
कामदेवकी पत्नीके समान थी । अनेकों दुश्चरित्र राजाओंके दर्शनको न प्राप्त करूं इसीसे

Nepal Sanskrit University, Balmeeki Campus, Kathmandu