दशकुमारचरितम् (सटीक - पूर्वपीठिका व मूल कथा)

पटच्चरच्छेदशेषोऽर्थपतिरर्थमत्तः सर्वपौरजनसमक्षं निरवास्यत । तस्यैव
द्रव्याणां तु केनचिदवयवेन सा वराकी काममञ्जरी चर्मरत्नमृगतृष्ण-
कापविद्धसर्वस्वा सानुकम्पं धनमित्राभिनोदितेन भूपेनान्वगृह्यत । धन-
मित्रश्चाहनि गुणिने कुलपालिकामुपांयस्त । तदेवं सिद्धसंकल्पो राग-
मञ्जरीगृहं हेमरत्नपूर्णमकरवम् ।
( ५१ ) अह्मिश्च पुरे लुब्धसमृद्धवर्गस्तथा मुषितो यथा कपालपाणिः
स्वैरेव धनैर्मद्विश्राणितैः समृद्धीकृतस्यार्थिवर्गस्य गृहेषु भिक्षार्थमभ्रमत् ।
न ह्यलममतिनिपुणोऽपि पुरुषो नियतिलिखितां लेखामतिक्रमितुम् । यतोऽ-
रक्षणनिमित्ता । अप्रथत-विख्याताऽभवत् । भर्त्ता स्वामी-राजेत्यर्थः । पटच्चरेति-
पटच्चरं जीर्णवस्त्रं तस्य च्छेदः खण्डः शेषोऽवशिष्टो यस्य सः । कौपीनमात्राव-
शेष इत्यर्थः । तस्यैव अर्थपतेरेव । द्रव्याणां धनानाम् । अवयवेन अंशेन । चर्म-
रत्नेति-चर्मरत्नस्य मृगतृष्णिकया मरीचिकया अपविद्धं नाशितं सर्वस्वं यया सा ।
सानुकंपं सकृपम् । धनमित्राभिनोदितेन धनमित्रप्रेरितेन । अन्वगृह्यत अनु-
गृहीता । गुणिनि प्रशस्ते अहनीत्यस्य विशेषणम् । उपायंस्त परिणीतवान् ।
सिद्धसंकल्पः सिद्धमनोरथः । अपहारवर्मेति शेषः ।
( ५१ ) लुब्धेति । लुब्धानां धूर्त्तानां समृद्धानां धनिनां वर्गः समूहः । कपाल-
पाणिः-खर्परहस्तः । स्वैरेव निजैरैव । मद्विश्राणितैर्मया दत्तैः । समृद्धीकृतस्य
पुष्टस्य धनीकृतस्येति यावत् । लुब्धानां धनान्यपहृत्य मया याचकेभ्यो दत्तानि ।
साम्प्रतं लुब्धानां धनेनैव ये समृद्धा याचकास्तेषां गृहेष्वेव ते लुब्धा भिक्षार्थं
निर्वासित कर दें । यही इसके पापका दुष्परिणाम होगा । अर्थपतिके प्राण बचानेके कारण
धनमित्रकी कीर्ति भी फैल गयी । और राजा भी धनमित्रपर प्रसन्न हो गया । कौपीनवेश
बना करके सब पुरवासियोंके सामने ही अर्थपतिको राज्य-निर्वासित करा दिया । उसी
अर्थपतिके धनका कुछ भाग उस तुच्छा काममञ्जरीको भी दिला दिया जो चर्मरत्नभस्रिका
को दुहनेकी इच्छासे अपना सर्वस्व दान कर चुकी थी । धनमित्रकी प्रेरणासे राजाने
प्रसन्नता प्रकट की । धनमित्रने शुभ दिवसमें कुलमालिकाके साथ पाणिग्रहण कर लिया ।
मैने (अपहारवर्माने) भी इस प्रकारसे सिद्धमनोरथ होने पर रागमञ्जरीके गृहको सुवर्ण,
रत्न आदिसे परिपूर्ण कर दिया ।
( ५१ ) इस नगरमें जितने भी धूर्त्त धनिक-समुदाय थे, उनके धनोंको इस रीतिसे
आहरण करा दिया । जिससे उनके पास केवल एक-एक खर्परमात्र हाथोंमें अवशिष्ट रह
गया । मेरे द्वारा वितरित किये हुए अपने ही धनको वे लोग उन याचकोंके घरपर मांगते