सामग्री पर जाएँ
सर्वकोश
दशकुमारचरितम् (सटीक - पूर्वपीठिका व मूल कथा)

दशकुमारचरितम् (सटीक - पूर्वपीठिका व मूल कथा)

महाकवि दण्डी द्वारा

स्रोत: दशकुमारचरितम् (सटीक - पूर्वपीठिका व मूल कथा) · चौखम्बा संस्कृत सीरीज · 1968 (उद्गम)

DevanagariHindipublished474 पृष्ठ

पृष्ठ 149, कुल 474 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 149

द्वितीयोच्छ्वासः ] व्याख्याद्वयोपेतम् । १५१
पाङ्गदामाङ्गे नम मुञ्चन्ती तं जनमपत्रपयाधोमुखं व्यधत्त । सुभगंमन्येन च
मया स्वधनस्य स्वगृहस्य स्वगणस्य स्वदेहस्य स्वजीवितस्य च सैवेश्वरी
कृता । कृतश्चाहमनया मलमल्लकशेषः । हृतसर्वस्वतया चापवाहितः प्रपद्य
लोकोपेहासलक्ष्यतामक्षमश्च सोढुं धिक्कृतानि पौरवृद्धानामिह जैनायतने
मुनिनैकेनोपदिष्टमोक्षवर्त्मा सुकर एव वेषो वेशनिर्गतानामित्युदीर्णवैरा-
ग्यस्तदपि कौपीनमजहाम् ।
(२४) अथ पुनः प्रकीर्णमलपङ्कः प्रबलकेश लुञ्चनव्यथः प्रकृष्टतमक्षुत्पि-
उत्सवसमाजे समुपविष्टयोः । उपगम्य-वल्लभत्वेनाङ्गीकृत्य । सा-काममञ्जरी ।
नीलोत्पलप्रममिव-नीलकमलरचितमिव । अपाङ्गदाम-कटाक्षपरम्पराम् । मुञ्च-
न्ती-विसृजन्ती । तं-सुन्दरकम् । अपत्रपया-लज्जया । व्यधत्त-कृतवती । आत्मानं-
सुभगं सौभाग्यवन्तं मन्यत इति सुभगम्मन्यस्तेन । स्वगणस्य-स्वजनवर्गस्य ।
सैव-काममञ्जर्य्येव । ईश्वरी-स्वामिनी । अनया-काममञ्जर्या । मलमल्लकशेषः-
कौपीनमात्रावलम्बनः । 'कौपीनं मलमल्लकमि'ति वैजयन्ती । अपवाहितः-गृहा-
न्निष्काशितः । प्रपद्य-प्राप्य । लोकोपहासलक्ष्यतां-जनानामुपहासविषयताम् ।
पौरवृद्धानां-नागरिकश्रेष्ठानाम् । जैनायतने-सौगतमन्दिरे । एकेन-केनचित् ।
उपदिष्टेति-उपदिष्टं प्रदर्शितं मोक्षस्यापवर्गस्य वर्त्म मार्गो यस्मै तथाभूतः ।
सुकरः-सुसाध्यः । वेशनिर्गतानां-वेश्यागृहनिष्क्रान्तानाम् । उदीर्णवैराग्यः-समु-
द्दीपिनवैराग्यः अजहाम्-अत्यजम् ।
( २४ ) अथ-कौपीनत्यागानन्तरम् । प्रकीर्णेति-प्रकीर्णः प्रसृतो व्याप्त इति
नेत्रोंके कटाक्ष फेंकती हुई मेरे प्रतिद्वन्दीका मुख लाज के मारे नीचा कर दिया । अब मैने
अपने को सुन्दर मान करके काममंजरी को ही अपने धन, अपने घर, अपने गण और
अपने जीवनतक को अधीश्वरी बना दिया । और उसने भी सर्वस्व हड़प करके मुझे कौपी-
नावशेष कर दिया । कुछ शेष न रहनेपर उसने मुझे घर से निकाल दिया । संसार के लोगों ने
मुझे उपहासका लक्ष्य बनाया और जब नगरके बड़े-बूढ़ों के धिक्कार भरे वचन सहनेमें मैं
असमर्थ हो गया तब इस जैनमठमें भाग आया । यहाँ एक मुनिने मुझे मोक्षमार्गका उपदेश
दिया । अब तो, मेरा यह दृढ़ विश्वास हो गया है कि, वेश्याओं द्वारा तिरस्कृत पुरुषों के लिए
यह (निहंग) वेश ही अच्छा है । इसी वास्ते मैंने कौपीनतक त्याग दी है ।
( २४ ) कुछ समय बाद जब मेरे शरीरमें बहुत-सा मैल जम गया, केशों में लटें बँध