दशकुमारचरितम् (सटीक - पूर्वपीठिका व मूल कथा)

बृहस्पतेरुतथ्यभार्याभिसरणम्, पराशरस्य दाशकन्यादूषणम्, पाराशर्यस्य
भ्रातृदारसङ्गतिः, अत्रेर्मृगीसमागम इति ।
(१४) अमराणां च तेषु तेषु कार्येष्व्ऽासुरविप्रलम्भनानि ज्ञानबलान्न
धर्मपीडामावहन्ति । धर्मपूते च मनसि नभसीव न जातु रजोऽनुषज्यते ।
तन्मन्ये नार्थकामौ धर्मस्य शततमीमपि कलां स्पृशतः इति ।
(१५) श्रुत्वैतदृषिरुदीर्णरागवृत्तिरभ्यधात्—'अयि विलासिनि, साधु
पश्यसि न धर्मस्तत्त्वदर्शिनां विषयोपभोगेनोपरुध्यत इति । किंतु जन्मनः
उतथ्यो नाम बृहस्पतेरग्रजः । पराशरस्य व्यासपितुः । दाशकन्या कैवर्त्तदुहिता
योजनगन्धेति प्रसिद्धा । पाराशर्यस्य व्यासस्य । पराशरस्यापत्यं पुमानिति गर्गा-
दिभ्यो यञ् । तस्य भ्राता विचित्रवीर्यस्तस्य दारेषु पत्नीषु संगतिः समागमः ।
अत्रेस्तदाख्यमहर्षेः ।
(१४) अमराणां देवानाम् । आसुरविप्रलम्भनानि अकृत्याचरणानि । ज्ञान-
बलाद् ज्ञानोत्कर्षात् । धर्मपीडां धर्मबाधाम् । आवहन्ति जनयन्ति । नभसि
आकाशे । जातु कदाचित् । रजो रजोगुणः धूलिश्च । अनुषज्यते सम्बध्यते ।
तन्मन्य इत्यादि-अर्थकामौ धर्मस्य शततमांशेनापि समानौ न भवितुमर्हत इति मां
प्रतिभातीत्यर्थः ।
(१५) एतत्-काममञ्जर्युक्तम् । ऋषिमरीचिः । उदीर्णा उद्रिक्ता वृद्धिं गतेति
यावत् । रागवृत्तिरनुरागव्यापारः कामाभिलाष इति वा यस्यासौ । अभ्यधात् कथया-
मास । अयि विलासिनीति सम्बोधनेन स्वानुरागप्रकटनम् । साधु सम्यक् । पश्यसि
विचारयसि । तत्त्वदर्शिनां तत्त्वसाक्षात्कारवताम् । उपरुध्यते क्षीयते । जन्मनः
प्रभृति-आजन्म । अर्थकामवार्त्तानभिज्ञाः अर्थकामयोर्नामापि न जानीम इति
महर्षि पराशरका धीवरकी कन्याके साथ दुराचार करना, व्यासदेवका अपने भाईकी
स्त्रियोंके साथ समागम करना और अत्रिभगवानका मृगीके साथ संभोग करना आदि ।
(१४) इस प्रकार देवताओंके दुराचार भी ज्ञानबलसे युक्त पुरुषोंको नहीं सताते ।
धर्मसे पुनीत मनमें रजोगुणका समावेश उसी तरह नहीं हो पाता जैसे आकाशमें धूल
नहीं रुकती । अत एव मेरा तो, विश्वास है कि, अर्थ और काम धर्मकी सौवीं कलाको
भी नहीं पहुँच सकते ।
(१५) इन बातोंको सुन करके मुनिराजकी इच्छाशक्ति प्रबल हो उठी और
उन्होंने कहा-'ओ विलासिनि ! तुम्हारा कथन यथार्थ है । यह सच है कि, तत्त्व-
ज्ञानी पुरुषोंका धर्म विषय-भोगसे नष्ट नहीं होता । लेकिन, जन्मसे लेकर आजतक