दासबोध (समर्थ रामदास स्वामी - सम्पूर्ण २० दशक एवं २०० समास सटीक)

७ वा. ] साधनप्रतिष्ठा. १७१
॥ ५७ ॥ बद्ध मुक्त झाला कोण । ऐसा श्रोता करी प्रश्न । बाधक जाणावें
मीपण । धर्त्यास बाधी ॥ ५८ ॥ एवं हा अवघा श्रम । अहंतेचा जाण भ्रम ।
मायातीत जो विश्राम । सेविला नाहीं ॥ ५९ ॥ असो बद्धता आणि मुक्तता ।
आली कल्पनेच्या माथां । ते कल्पना तरी तत्वतां । साच १ आहे ॥ ६० ॥
म्हणोनि हें मृगजळ । माया नाथिलें आभाळ । स्वप्न मिथ्या तात्काळ ।
जागृतीस होय ॥ ६१ ॥ स्वप्नीं बद्ध मुक्त झाला । तो जागृतीस नाहीं
आला । कैंचा कोण काय झाला । कांहीं कळेना ॥ ६२ ॥ म्हणोन मुक्त
विश्वजन । जयांस झालें आत्मज्ञान । शुद्धज्ञानें मुक्तपण । समूळ वाव ॥ ६३ ॥
बद्ध मुक्त हा संदेह । धरी कल्पनेचा देह । साधु सदा निःसंदेह । देहा-
तीत वस्तु ॥ ६४ ॥ आतां असो हें पुढती । पुढें कळावें कोणे रीतीं । तेंचि
निरूपण श्रोतीं । सावध परिसावें ॥ ६५ ॥ इति श्रीदासबोधे गुरुशिष्य-
संवादे सप्तमदशके बद्धमुक्तनिरूपणं नाम षष्ठः समासः ॥ ६ ॥
७. साधनप्रतिष्ठा.
श्रीगणेशाय नमः ॥ वस्तूसि जरी कल्पावें । तरी तें निर्विकल्प स्वभा-
वें । तेथें कल्पनेच्या नांवें । शून्याकार ॥ १ ॥ तथापि कल्पूं जातां । न ये
कल्पनेच्या हातां । वोळखी ठावीं २ नै पडे चित्ता । भ्रंश पडे ॥ २ ॥ कांहीं
दृष्टिस न दिसे । मनास तेंहि न भासे । न भासे न दिसे कैसें । वोळखावें
॥ ३ ॥ पाहों जातां निराकार । मनासि पडे शून्याकार । कल्पूं जातां अं-
धकार । भरला वाटे ॥ ४ ॥ कल्पूं जातां वाटे काळें । परी तें काळें ना
पिवळें । आरक्त निळें ना ढवळें ३ । वर्णरहित ॥ ५ ॥ जयास वर्ण व्यक्ती ४
नसे । आसाहूनि अनारीसें । रूपचि नाहीं कैसें । वोळखावें ॥ ६ ॥ न दि-
सतां वोळखण । किती धरावी आपण । हें तों श्रमासीच कारण । होत
असे ॥ ७ ॥ जो निर्गुण गुणातीत । जो अदृश्य अव्यक्त ५ । जो अचिंत्य चिं-
तनातीत । परमपुरुष ॥ ८ ॥ श्लोक ॥ अचिंत्याव्यक्तरूपाय निर्गुणाय गु-
णात्मने । समस्तजगदाधारमूर्तये ब्रह्मणे नमः ॥ १ ॥ अचिंत्य तें चिंतावें ।
अव्यक्तास आठवावें । निर्गुणास ओळखावें । कोणेपरी ॥ ९ ॥ जें दृष्टिसचि
१. खरी आहे? नाहीं. २. सांपडत नाहीं. ३. पांढरें. ४. आकार. ५. गुप्त.