चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)

ఆంధ్రతాత్పర్యసహితము. 523

చేసికంటిలొ వైచికొనినచో పిత్తవాతోత్పన్నములగు నేత్రరోగములు తిమిరములు పటలములు తొలగిపోవును.

శృంగిబేర నస్యాదులు.

శ్లో. శృంగిబేరం భృంగరాజం యష్టీతైలేన మిశ్రితం. 154.
నస్య మేతేన దాతవ్యం మహాపటలనాశనం, లింగనాశే కఫోత్థూతే యథావద్విధిపూర్వకం. 155.
విద్ధ్వా దైవకృతే ఛిద్రే నేత్రం స్తన్యేన పూరయేత్, తతో దృష్టేషు రూపేషు శలాకా మాహరే చ్ఛనైః. 156.
నయనం సర్పిషాభ్యజ్య వస్త్రపట్టేన వేష్టయేత్, తతో గృహే నిరాబాధేశయితోత్తాన ఏవ చ. 157.
ఉద్గార కాస క్షువథుష్ఠీవనోత్కం పనాని చ, తత్కాలం నాచరే దూర్ధ్వం యంత్రణా స్నేహపోతవత్. 158
త్ర్యహాత్త్ర్యహం ధారయే త్తు కషాయై రనిలాపహైః, వాయో ర్భయాత్త్ర్యహం దూర్ధ్వం స్నేహయే దక్షి పూర్వవత్. 159.
దశరాత్రం తు సంయమ్య హితం దృష్టిప్రసాదనం, పశ్చా త్కర్మ చ సేవేత లఘ్వన్నం చాపి మాత్రయా. 160.
రాగ శోభోర్బుదం శోథో బుద్బుదం కేకరాక్షితా, అధిమంథాదయ శ్చాన్యే రోగా స్స్యుర్దుష్ట వేధజాః. 161.
అహితాచారతో వాపి యథాస్వం తా నుపాచరేత్, రుజాయా మథోగేవా భూయో యోగా న్నిబోధ మే. 162.

అల్లము గుంటకలగర మధుకము వీటియందు సిద్ధముచేసిన తైలమును నస్యముగా నిచ్చిన ఘోపటలములు నశించును. కఫోత్పన్నములగు లింగనాశమునందు యథావిధిగాదైవకృతరంధ్రమును వేధన చేసి స్తన్యముతో పూరింపవలయును. రూపములు కనుపింపసాగగనే కడ్డిని లాగి వేయవలసినది. పిమ్మట వాయ్వాది బాధ లేనియింటిలొ పరుండఁ బెట్టవలయును. అప్పుడు రోగి కేకరించుట దగ్గుట తుమ్ముట చీదుట వడకుట మున్నగు వానిం జేయరాదు. బొమ్మలాగున కదలక యుండవలెను. పిమ్మట మూడురోజలైన తరువాత నేత్రమును వాతహరములగు కషాయములతో నిందించి పిమ్మట వాతముచేయకుండుటకై ఇంకను మూడురోజులు తైలముతోనించవలెను. ఇట్లుపదిదినములు గడచినపిమ్మట చక్కని దృష్టియలవడును. తరువాతకూడ మాత్రానసారముగా తేలికపదార్థమును భుజింపవలయును. విపరీతముగా బ్రవర్తించెనేని ఎఱుపుచోషముఅర్బుదమువాపుబుద్బుదము కేకరాక్షీత్వము అధిమంథము మున్నగు దుష్టరోగములు పుట్టును. ఈరోగములను పోగొ