चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)

ఆంధ్ర తాత్పర్యసహితము. 441

ద్విగుణం, కాంతా పాత్రే వరాకల్కో వ్యుషితోఽభ్యాసయోగతః,
సితాక్షౌద్రసమాయుక్తః కఫపిత్తహర స్స్మృతః. 23.

చేదుపొట్ల త్రిఫలములు నింబము వీతికషాయములో తేనెను వేసికొని త్రాగిన పిత్తము కఫము జ్వరము మున్నగునవి శాంతించును. అడ్డసరము వారాహీకంద పెద్దవాకుడు వీతికషాయమును తేనెతో త్రాగిన శాంతించును. బెల్లము పిప్పళ్లు కరక్కాయలు వీటినినూరి మాత్రలనుకట్టి తినినను పిత్తకఫములు నశించును. ఇంగువ చిల్లగింజలు చింతబీజము నేయి వీటిని పుటపాకముచేసి యథోత్తరముగా నష్టునును భుజించువారు భుజించిన ఆమ్లపిత్తము హరించును. కాంతలోహపాత్రములో త్రిఫలాకషాయమును రాత్రియంతయు నుంచి చక్కెరను తేనెను చేర్చికొని సేవించిన మంచిది.

పంచనింబాదిచూర్ణము.

శ్లో. ఏకోంశః పంచనింబానాం ద్విగుణో వృద్ధదారకః, సక్తు రశగుణో దేయః శర్కరామధురీకృతః. 24.
శీతేన వారీణా పీతః శూలం పిత్తకఫోత్థితం, నిహన్తి చూర్ణం సక్షౌద్ర మమ్లపిత్తం సుదారుణం. 25.

పంచనింబములు ఒకపాలు బొద్దికూర రెండుపాళ్లు సత్తు పదిపాళ్లు పొడిచేసి చక్కెరకలిపి చల్లనినీటితో త్రాగిన పిత్తకఫములు నశించును. తేనెతో త్రాగిన భయంకరములగు నామ్లపిత్తములు నశించును.

లోహకిట్టాదిధాతుశోధనములు.

శ్లో. ఆశు భక్తోదకైః పిష్టా భ్రమికం తత్ర సుస్థితం, కందమార్గాస్థిసంహార ఖండకర్ణరసై ర్దథ. 26.
తండులీయ చ శాలిం చ కాలమారిషజేన చ, వృశ్చీరబృహతీభృంగ లక్ష్మణా కేశరాజజైః. 27.
శేషాణాం భావనల కుర్యా త్పుటం చానేకశో భిషక్, యావన్నిశ్చంద్రకం తత్స్యా చ్ఛుద్ధి రేవం విధాయ సః,
స్వర్ణమాక్షికశాలిం చ ధ్మాతం నిష్పాపితం జలే. 28.
త్రిఫలేథ విచూర్ణ్యైవం లౌహం కాంతాదికం పునః. 29.
బృహత్కంటకరీ కర్ణత్రిఫలావృద్ధదారజైః, మాణకండాస్థిసంహార శృంగబేరభవై రసైః. 30.
దశమూలీముండతీకా తాలమూలీసముద్భవైః, పుటితం సాధు యత్నేన శుద్ధి మేవ మయో వ్రజేత్. 31.
వశిరం శ్వేతవాట్యాలం మధుపర్ణీ మయూరకం, తండులీయం చ వర్షాహ్వం దత్వా థ శో

---

56