चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)

ఆంధ్ర తాత్పర్యసహితము. 269.

గజ్జేరుయొక్క కషాయకల్కములలో సిద్ధముచేసిన నేయి శోధలనుపోఁగొట్టును. శొంఠిని కల్కము చేసియును, దశమూలముల కసాయములో నేతిని సిద్ధముచేసియును సేవించిన శోధలు నశించును. గ్రహణులు పాండు రోగములును కూడ నశించును.

చిత్ర కాద్యఘృతము.

శ్లో. సచిత్ర కా ధాన్యా యమాని పాతాః సదీప్య కత్త్ర్యూషణ వేతసామ్లాః, బిల్వాత్ఫలం దాడిమయావశూకం సపిప్పలీమూల మహాప్య చవ్యం. 31. పిష్ట్వాతు మాత్రాణి జలాఢకేన పక్త్వా ఘృతప్రస్థ మథోపయుఞ్జ్యాత్, అర్శాంసి గుల్మా చ్ఛ్వయథుం చ కృచ్ఛ్రం నిహన్తి వహ్నిం చ కరోతి దీప్తమ్. 32.

చిత్రమూలము ధనియములు వామము అగరుశొంతి అజమోద శొంతి మిరియములు పిప్పళ్లు ఆమ్లవేతసము మారేడుచెక్క దానిమ్మ యవక్షారము మోడి చవ్యము వీటినన్నిటిని కాలు కాలుపలము చొ|| ఒక ఆధక ప్రమాణపు నీటిలో పక్వముచేసి 16 పలములనేయిని సిద్ధముచేసి సేవించిన మూలరోగములు శోధలు మున్నగునవి నశించును.

పంచ కోలాద్యఘృతము.

శ్లో. రసే విపాచయే త్సర్పిః పంచకోల కులత్థయోః, పునర్నవాయాః కల్కేన ఘృతం శోధ వినాశనం 33.

పిప్పళ్ళు మోడి చవ్యము చిత్రమూలము శొంఠి ఉలవలు వీటిరసములో గలిజేరు కల్కమునుచేసి నేతిని పక్వముచేసి సేవించిన శోధలు నశించును.

చిత్రక ఘృతము.

శ్లో. క్షీరం ఘటే చిత్రకకల్కలిప్తే దధ్యాగతం సాధు విమథ్య తేన, తజ్జం ఘృతం చిత్రకమూలకల్కం తక్రేణ సిద్ధం శ్వయథుఘ్న మగ్ర్యం. 34. అర్శోఽతిసారా నిల గుల్మ మేహం స్తద్ధ న్తి సంవర్ధయ తే బలం చ.

చిత్రమూలపుకల్కముతో లేపనచేసిన కుండలో పెరుగును పాలను పోసి చక్కగా అణచి తీసిన నేతిని చిత్రమూలపువేళ్ళకల్కమును మజ్జిగతో సిద్ధముచేసిన దానిని సేవించుట యుక్తము. ఇది శోధను పోఁగొట్టును. మూలరోగము అతిసారము వాతగుల్మములు ప్రమేహము మున్నగు వానిని కూడ పోఁగొట్టి బలమునిచ్చును.

మాణక ఘృతము.

శ్లో. మాణక క్వాథకల్కాభ్యాం ఘృతప్రస్థం విపాచయేత్. 35. ఏకజం ద్వంద్వజం శోధ్రం త్రిదోషం చ వ్యపోహతి.

47