चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)

ఆంధ్ర తాత్పర్యసహితము. 367

పద్మకల్కాదులు.

శ్లో. స్థలపద్మమయం కల్కం పయసాఽలోడ్య పాయయేత్,
ప్లీహామయహరం చైవ సర్వాంగైకాంగశోధజిత్ . 17.
దారుగుగ్గులుశుంఠీనాం కల్కో మూత్రేణ శోధజిత్ .
వర్షాభూశ్శృంగబేరాభ్యాం కల్కో వా సర్వశోధజిత్ . 18.
సింహస్యామృతభండాకీక్వాథం కృత్వా సమాక్షికం,
పీత్వాశోథం జయేజ్జంతుః శ్వాసం కాసం వమిం జ్వరం. 19.
భూనింబవిశ్వకల్కం జగ్ధ్వా పేయః పునర్నవా క్వాథః,
అపహరతి నియత మాశు శోధం సర్వాంగకం నృణాం. 20.
శోధనుత్కోకిలాక్షస్య భస్మ మూత్రేణ వాంభసా,
క్షీరం శోధహరం దారు వర్షాభూనాగరైశ్శృతం. 21.
పేయం వా చిత్రకోవ్యోషత్రివృద్దారు ప్రసాధితం.

స్థలకమలముల కల్కమును పాలతో నాలోడితము చేసి త్రాగించినచో ప్లీహరోగమును సర్వాంగములఁ గలవాపును ఏకాంగశోధను పోగొట్టును. దేవదారుచెక్క గుగ్గిలము శొంఠి వీటికల్కమును గోమూత్రముతో సేవించిన శోధను జయించును. లేకపోయినచో, గలిజేరు అల్లము వీటికల్కము అన్ని విధములగు వాపులను పోగొట్టును. అడ్డసరము వారాహీకంద ములక వీటిని కషాయమును పెట్టి త్రాగిన నాపు శ్వాసము కాసము ఛర్ది జ్వరములు నశించును. నేలవేము శొంఠితోచేసిన కల్కమును తిని గలిజేరు కషాయమును త్రాగుట మంచిది. ఇయ్యది సర్వాంగశోధలను పోగొట్టును. గొలిమిడిని భస్మముచేసి గోమూత్రముతో సేవించినను నీటితో త్రాగినను దేవదారువు శొంఠి గలిజేరు వీటితోపక్వముచేసినపాలునగాని చిత్రమూలము శొంఠి మిరియములు పిప్పళ్లు తెల్ల తెగడ దేవదారువు వీటితో సాధించిన పాలునగాని త్రాగుట మంచిది.

---

క్షారగుటికా.

శ్లో. పునర్నవా మూల కపిత్థ దారు ఛిన్నోద్భవా చిత్రకమూల సిద్ధాః,
రసా యవాగ్వాం చ పయాంసి యూషాః శోధే ప్రదేయాః దశమూలగర్భాః. 22.
క్షారద్వయం స్యాల్లవణాని చత్వార్యయోరజో వ్యోషఫలత్రికే చ,
సపిప్పలీ మూల విడంగ సారం ముస్తాజమోదా మరదారు బిల్వం. 23.
కలింగక శ్చిత్రకమూల పాఠే యష్ట్యాహ్వయం సాతివిషం పలాశం,
సహింగుకర్షం త్వథ శుష్కచూర్ణం ద్రోణం తథామూ