बृहत्संहिता: द्वितीय भाग (आचार्य वराहमिहिर - विमला हिन्दी व्याख्या, पं. अच्युतानन्द झा)

७०४ बृहत्संहिता
(अ) शतभिषजि (ब) रेवत्याम्
(ब) पूर्वभाद्रपदि (द) अश्विन्याम्
३३७. कस्मिन्नक्षत्रे नववस्त्रधारणे रत्नलाभो भवति?
(अ) रेवत्याम् (स) मृगशिरसि
(ब) अश्विन्याम् (द) पुनर्वसौ
३३८. अविहितनक्षत्रे कदा नूतनवस्त्रपरिधानं शुभं भवति?
(अ) विवाहकाले (स) यात्राकाले
(ब) राजसम्माने (द) मित्रसमागमकाले
३३९. वस्त्रं कतिधा विभक्तं भवति?
(अ) अष्टधा (स) दशधा
(ब) नवधा (द) सप्तधा
३४०. कति कोणेषु वस्त्रस्य देवता निवसन्ति?
(अ) त्रिकोणेषु (स) षट्कोणेषु
(ब) पञ्चकोणेषु (द) चतुष्कोणेषु
३४१. वस्त्रमूले के वसन्ति?
(अ) राक्षसाः (स) मानवाः
(ब) देवताः (द) गन्धर्वाः
३४२. वस्त्रस्य शेषभागे के निवसन्ति?
(अ) मनुजाः (स) पशवः
(ब) देवाः (द) राक्षसाः
३४३. 'चतुर्षु कोणेषु सुराः पाशान्ते मध्यमे नराः मध्यभागे निशाचराः'
इति कस्य मतम्?
(अ) वसिष्ठस्य (स) गर्गस्य
(ब) कश्यपस्य (द) पराशरस्य
३४४. पीतवर्णः चामरदण्डः केषां कृते शोभनम्?
(अ) विप्राणाम् (स) वैश्यानाम्
(ब) क्षत्रियाणाम् (द) शूद्राणाम्
३४५. रक्तवर्णकः दण्डः केषां कृते शोभनम्?
(अ) शूद्राणाम् (द) क्षत्रियाणाम्
(ब) वैश्यानाम् (द) विप्राणाम्
३४६. कृष्णवर्णकः चामरदण्डः केषां कृते शुभदः?
CC-0. JK Sanskrit Academy, Jammmu. Digitized by S3 Foundation USA

वस्तुनिष्ठप्रश्नाः ७०५
(अ) शूद्राणां कृते (स) वैश्यानां कृते
(ब) क्षत्रियाणां कृते (द) विप्राणां कृते
३४७. कतिपर्वयुतो दण्डः यात्रायां विजयप्रदः?
(अ) द्विपर्वयुतः (स) चतुःपर्वयुतः
(ब) त्रिपर्वयुतः (द) पञ्चपर्वयुतः
३४८. कति पर्वयुतो दण्डः भूमिलाभं करोति?
(अ) सप्तपर्वयुतः (स) नवपर्वयुतः
(ब) अष्टपर्वयुतः (द) पञ्चपर्वयुतः
३४९. पशून् वृद्धिं कतिपर्वको दण्डः करोति?
(अ) दशपर्वकः (स) सप्तपर्वकः
(ब) एकादशपर्वकः (द) नवपर्वकः
३५०. कतिपर्वको दण्डः स्वामीनामभीष्टदः?
(अ) एकादशपर्वकः (स) त्रयोदशपर्वकः
(ब) द्वादशपर्वकः (द) पञ्चदशपर्वकः
३५१. शत्रुनाशं करोति—
(अ) द्विपर्वकः दण्डः (स) चतुःपर्वकः दण्डः
(ब) त्रिपर्वकः दण्डः (द) पञ्चपर्वकः दण्डः
३५२. दशपर्वको दण्डः किं करोति?
(अ) रोगं करोति (स) धनं वर्द्धयति
(ब) आरोग्यं करोति (द) सर्वसिद्धिं करोति
३५३. केन वस्तुना छत्रं रचयेत्?
(अ) खगपक्षैः (स) पट्टवस्त्रैः
(ब) वस्त्रैः (द) ऊर्णवस्त्रैः
३५४. छत्रे केन वस्तुना समाच्छादनीयम्?
(अ) नूतनपट्टैः (ब) कार्पासपट्टैः
(ब) पाटाम्बरैः (द) अन्यैः वस्त्रैः
३५५. छत्रदण्डं कति हस्तपरिमितम्?
(अ) त्रिहस्तपरिमितम् (स) पञ्चहस्तपरिमितम्
(ब) चतुर्हस्तपरिमितम् (द) षड्ढस्तपरिमितम्
३५६. केनं सच्छत्रं छत्रदण्डं भवेत्?
(अ) रजतसच्छत्रम् (स) हेमसच्छत्रम्
(ब) तामसच्छत्रम् दत्र. लौहसच्छत्रम्
बृ० भ० द्वि०-४५
CC-0. JK Sanskrit Academy, Jammmu. Digitized by S3 Foundation USA

७०६ बृहत्संहिता
३५७. कति पर्वान्वितं छत्रदण्डं भवेत्?
(अ) सप्तपर्वान्वितम् (स) नवपर्वान्वितम्
(ब) अष्टौ पर्वान्वितम् (द) दशपर्वान्वितम्
३५८. किंवस्तूमूलं छत्रदण्डं भवेत्?
(अ) स्फटिकमूलम् (स) ताम्रमूलम्
(ब) रजतमूलम् (द) लौहमूलम्
३५९. कति हस्तविस्तीर्णं भवेद्दण्डम्?
(अ) द्विहस्तविस्तीर्णम् (स) चतुर्हस्तविस्तीर्णम्
(ब) त्रिहस्तविस्तीर्णम् (द) पञ्चहस्तविस्तीर्णम्
३६०. युवराजादीनां दण्डानि कति हस्तपरिमितानि?
(अ) त्रिहस्तपरिमितानि (स) पञ्चहस्तपरिमितानि
(ब) सार्धचतुर्हस्तपरिमितानि (द) षड्ढस्तपरिमितानि
३६१. सेनानायकस्य दण्डं कति हस्तपरिमितं भवति?
(अ) द्विहस्तपरिमितम् (स) चतुर्हस्तपरिमितम्
(ब) त्रिहस्तपरिमितम् (द) सार्धचतुर्हस्तपरिमितम्
३६२. महिष्याः दण्डं कियत् परिमितम्?
(अ) चतुर्हस्तपरिमितम् (स) पञ्चहस्तपरिमितम्
(ब) सार्द्धचतुर्हस्तपरिमितम् (द) त्रिहस्तपरिमितम्
३६३. अन्येषां कृते कति हस्तपरिमितं छत्रदण्डमपेक्षते?
(अ) त्रिहस्तपरिमितम् (स) चतुर्हस्तपरिमितम्
(ब) पञ्चहस्तपरिमितम् (द) द्विहस्तपरिमितम्
३६४. समवृत्तदण्डयुक्तं छत्रं कस्य कृते भवति?
(अ) विप्रस्य कृते (स) वैश्यस्य कृते
(ब) क्षत्रियस्य कृते (द) शूद्रस्य कृते
३६५. राज्यसुखस्य सारं किम्?
(अ) स्वपुरम् (स) शय्या
(ब) स्वगृहम् (द) रत्नविभूषिता स्त्री
३६६. कः कं विभूषयति?
(अ) स्त्री रत्नं विभूषयति (स) स्त्री रत्नानि च गृहं भूषयतः
(ब) रत्नं स्त्रियं भूषयति (द) स्नेहः सर्वं भूषयति
३६७. नृपाणां किं वस्तु सुखं करोति?
CC-0. JK Sanskrit Academy, Jammmu. Digitized by S3 Foundation USA

वस्तुनिष्ठप्रश्नाः ७०७
(अ) राज्यम् (स) पुत्राः
(ब) प्रजाः (द) महिषी
३६८. वनिता सर्वेषां भवति—
(अ) लक्ष्मी (स) सुखदा
(ब) पुत्रदा (द) आनन्ददा
३६९. 'गृहे लक्ष्म्यो मान्याः सततमबला मानविभवैर'यं सूक्तिः कुतः गृहीतः?
(अ) वाराहीसंहितातः (स) अगस्त्यसंहितातः
(ब) भृगुसंहितातः (द) अत्रिस्मृतितः
३७०. स्त्रीभ्य तैः गुणाः दत्ताः—
(अ) सोमेन शौचम् (स) अग्निना सर्वभक्षित्त्वम्
(ब) गन्धर्वेण वाचम् (द) मनुना निष्कतुल्यत्वम्
३७१. पादतः के मेध्याः?
(अ) विप्राः (स) वैश्याः
(ब) क्षत्रियाः (द) शूद्राः
३७२. पृष्ठतः के मेध्याः?
(अ) अश्वाः (स) अजाः
(ब) गावः (द) स्त्रियः
३७३. मुखतः के पूताः?
(अ) अजाः (स) गावः
(ब) अश्वाः (द) विप्राः
३७४. सर्वतः के मेध्याः?
(अ) अश्वाः (स) अजाः
(ब) गावः (द) स्त्रियः
३७५. मासिकं रजः स्त्रीणां किमपसारयति?
(अ) पापात् (स) धर्मात्
(ब) गुणात् (द) दुष्कृतात्
३७६. कानि गृहाणि नश्यन्ति?
(अ) यानि स्त्रियः शपन्ति (स) यानि स्त्रियः तिरस्कुर्वन्ति
(ब) यानि स्त्रियः परित्यजन्ति (द) यानि स्त्रियः निन्दन्ति
३७७. कदा शपन्ति कुलस्त्रियः?
(अ) अपमानिताः (स) पीडिताः
(ब) तिरस्कृताः (द) त्यक्ताः
CC-0. JK Sanskrit Academy, Jammmu. Digitized by S3 Foundation USA

७०८ बृहत्संहिता
३७८. मनुष्याणां समुत्पत्तिः कुतः?
(अ) ब्रह्मणः (स) पशुतः
(ब) प्रकृतिः (द) स्त्रीतः
३७९. दम्पत्योर्व्युत्क्रमे दोषः समः शास्त्रे प्रतिष्ठितः ।
नरा न तमवेक्ष्यन्ते तेनाऽत्र वरमङ्गनाः ॥
इति कस्य वचनम्?
(अ) मनोः (स) शौनकस्य
(ब) कश्यपस्य (द) अगस्त्यस्य
३८०. परस्त्रीगामी कति मासान् भीक्षित्वा शुद्ध्यति?
(अ) पञ्चमासान् (स) सप्तमासान्
(ब) षण्मासान् (द) चतुर्मासान्
३८१. मदनाशय नैव गच्छति?
(अ) दशवर्षेण (स) पञ्चाशद्वर्षेण
(ब) विंशतिवर्षेण (द) शतवर्षेणापि
३८२. राज्यस्य सारवस्तूनि कियन्ति?
(अ) त्रीणि (स) पञ्च
(ब) चत्वारि (द) द्वे
३८३. कियन्ति कर्मेन्द्रियाणि?
(अ) चत्वारि (स) पञ्च
(ब) त्रीणि (द) षट्
३८४. कियन्ति ज्ञानेन्द्रियाणि?
(अ) पञ्च (स) सप्त
(ब) चत्वारि (द) त्रीणि
३८५. सूक्ष्मतमजीवात्मा कस्य हृदयेऽस्ति?
(अ) मनुष्याणाम् (स) पशूनाम्
(ब) स्त्रीणाम् (द) परमात्मनः
३८६. परमात्मा कुत्र निवसति?
(अ) सर्वभूतानां हृदये (स) पशूनां हृदये
(ब) मनुष्याणां हृदये (द) जन्तूनां हृदये
३८७. स्त्रियां किमुत्पन्नो भवति?
(अ) पुत्रः (स) स्वयमात्मा
(ब) पुत्री (द) अन्यः
CC-0. JK Sanskrit Academy, Jammmu. Digitized by S3 Foundation USA

वस्तुनिष्ठप्रश्नाः ७०९
३८८. मनसा सह को गच्छति?
(अ) आत्मा (स) ज्ञानेन्द्रियाणि
(ब) कर्मेन्द्रियाणि (द) बुद्धिः
३८९. ‘यस्मिन् मनो व्रजति तत्र गतोऽयमात्मा’ कुतः समागता सूक्तिरियम्?
(अ) वाराहीसंहितातः (स) अगस्त्यसंहितातः
(ब) भृगुसंहितातः (द) गर्गसंहितातः
३९०. ‘योऽयं विचिन्तयति याति स तन्मयत्वम्’ इयं सूक्तिः कस्मिन् ग्रन्थे?
(अ) भृगसंहितायाम् (स) गर्गसंहितायाम्
(ब) कश्यपसंहितायाम् (द) बृहत्संहितायाम्
३९१. स्त्रीणां प्रतिकूलाचरणे जायते—
(अ) विद्वेषः (स) वैमनस्यम्
(ब) दोषः (द) असन्तोषः
३९२. किं परित्यक्त्वा मनुष्यः सर्वप्रियो जायते?
(अ) रागम् (स) पापम्
(ब) द्वेषम् (द) गर्वम्
३९३. कः पुरुषः विलम्बेन कार्यसिद्धिं करोति?
(अ) अभिमानी (स) प्रमादी
(ब) क्रोधी (द) आलसी
३९४. सज्जनः कथं कार्यं साधयति?
(अ) तल्लीनतया (स) प्रसन्नमनसा
(ब) मधुरभाषणेन (द) धैर्येण
३९५. कस्तेजवान् भवति?
(अ) निरभिमानी (स) कर्मठः
(ब) सिद्धकार्यः (द) निरालसः
३९६. सर्वप्रियत्वं वाञ्छति चेत्—
(अ) परोक्षे प्रशंसां कुर्यात् (स) दोषान् परिहरेत्
(ब) गुणान् गणयेत् (द) वाचं यच्छेत्
३९७. सर्वे कमुपकुर्वन्ति?
(अ) यो नित्यमुपकर्तुमुद्यतः (स) यो नित्यं ददाति
(ब) यो नित्यं सेवते (द) यो नित्यं प्रसन्नमना
३९८. विपत्तौ कस्योपकरणे कीर्तिं लभते?
CC-0. JK Sanskrit Academy, Jammmu. Digitized by S3 Foundation USA

७१० बृहत्संहिता
(अ) शत्रोः (स) स्वजनस्य
(ब) मित्रस्य (द) सर्वस्य
३९९. दौर्जन्यं को लभते?
(अ) यः परगुणान्नाशयितुमिच्छति (स) योऽन्यं तिरस्करोति
(ब) योऽन्यं निन्दति (द) योऽन्यं कुटिलदृष्ट्य पश्यति
४००. कथं समुत्पत्तिर्जायते कस्य?
(अ) रक्ताधिक्ये स्त्री (स) समाने नपुंसकः
(ब) वीर्याधिक्ये पुरुषः (द) व्यत्यये गर्भपातः
४०१. कामदेवस्य बन्धनरज्जुः का?
(अ) प्रासादपृष्ठः (स) नीलोत्पलम्
(ब) चन्द्रः (द) मदालसाप्रिया
४०२. शुक्रहानिर्भवति—
(अ) अत्यम्लभोजनात् (स) अतितिक्तभोजनात्
(ब) अतिमधुरभक्षणात् (द) अतिकटुभक्षणात्
४०३. गन्धार्णवनिर्माणे कियन्ति वस्तूनि समपेक्षन्ते?
(अ) षोडश (स) चतुर्दश
(ब) पञ्चदश (द) त्रयोदश
४०४. कतिविधाः केशरगन्धाः?
(अ) अशीतिप्रकाराः (स) द्व्यशीतिविधाः
(ब) एकाशीतिविधाः (द) चतुरशीतिविधाः
४०५. कति कोष्ठकः कच्छपुटः?
(अ) सप्तकोष्ठकः (स) नवकोष्ठकः
(ब) अष्टौ कोष्ठकः (द) दशकोष्ठकः
४०६. विरक्ताभिः स्त्रीभिः को मृतः?
(अ) विदूरथः (स) धुन्धुकारी
(ब) काशिराजः (द) अन्यः कश्चित्
४०७. अनुरागस्थिता रक्ता विरक्ता वेशमानिनी' कस्येदं पद्यम्?
(अ) कश्यपस्य (स) शौनकस्य
(ब) पराशरस्य (द) गौतमस्य
४०८. अनुरक्ता किं करोति?
(अ) प्रियेण प्रियं वदति (स) समक्षं बालकं समालिङ्गति
(ब) प्रियं वस्तु प्रियं याचते (द) शब्देन सह हसति
CC-0. JK Sanskrit Academy, Jammmu. Digitized by S3 Foundation USA

वस्तुनिष्ठप्रश्नाः ७११
४०९. 'अकस्मात् पुरतो भूत्वा कश्चिदालिङ्गति भृशमि'ति कस्य वाक्यम्?
(अ) शौनकस्य (स) पराशरस्य
(ब) गर्गस्य (द) कश्यपस्य
४१०. 'पश्चात् समुत्तिष्ठति पूर्वसुप्ता' कुत्रेयं सूक्तिः?
(अ) शौनकसंहितायाम् (स) गर्गसंहितायाम्
(ब) पराशरसंहितायाम् (द) बृहत्संहितायाम्
४११. 'तीर्थयात्राटनं भेदे परवेश्मसमागमम्' इति कस्य वाक्यम्?
(अ) कश्यपस्य (स) वसिष्ठस्य
(ब) शौनकस्य (द) पराशरस्य
४१२. स्त्रीणां स्वभावजाः प्रमुखा चेष्टा कति?
(अ) पञ्च (स) अष्टौ
(ब) सप्त (द) दश
४१३. 'आत्मगुप्ता भर्तृभक्ता सा श्रीरित्युच्यते बुधै'रिति कस्य वाक्यम्?
(अ) व्यासस्य (स) शौनकस्य
(ब) पराशरस्य (द) कश्यपस्य
४१४. 'सुप्तेऽनुसुप्ता प्रथमं विबुद्धा' इयं सूक्तिः कुत्र?
(अ) गर्गसंहितायाम् (स) शौनकसंहितायाम्
(ब) भृगुसंहितायाम् (द) बृहत्संहितायाम्
४१५. रजस्वलायां स्त्री कदा चाण्डाली तुल्या भवति?
(अ) प्रथमेऽहनि (स) तृतीये दिने
(ब) द्वितीये दिने (द) चतुर्थे दिने
४१६. कतिषु दिनेषु रजस्वला स्त्री शुद्ध्यति?
(अ) त्रिषु (स) चतुर्षु
(ब) पञ्चसु (द) सप्तसु
४१७. कतमे दिने रजस्वला स्त्री ब्रह्मघातिनी भवति?
(अ) तृतीये दिने (स) प्रथमे दिने
(ब) चतुर्थे दिने (द) द्वितीये दिने
४१८. कदा भवति रजस्वला स्त्री रजकी?
(अ) प्रथमे दिने (स) तृतीये दिने
(ब) द्वितीये दिने (द) पञ्चमे दिने
४१९. केन दारुणा निर्मितं नृपासनं शुभं भवति?
CC-0. JK Sanskrit Academy, Jammmu. Digitized by S3 Foundation USA

७१२ बृहत्संहिता
(अ) देवदारोः (स) शाल्मलीवृक्षस्य
(ब) शिंशपावृक्षस्य (द) काश्मरीवृक्षस्य
४२०. के वृक्षाः त्याज्याः?
(अ) कण्टकिनः (स) शीर्णाः
(ब) कुब्जाः (द) श्मशानस्थाः
४२१. कति कर्माङ्गुलतुल्या शय्या नृपस्य शुभा?
(अ) शतंकर्माङ्गुलयुता (स) अशीतिकर्माङ्गुलयुता
(ब) नवतिकर्माङ्गुलयुता (द) पञ्चाशीतिकर्माङ्गुलयुता
४२२. सामान्येन कियन्ति रत्नानि भवन्ति?
(अ) अष्टादश (स) विंशतिः
(ब) एकोनविंशतिः (द) एकविंशतिः
४२३. कुतः सञ्जातानि रत्नानि?
(अ) 'वल'नामकाद्दानवात् (स) पृथिवीसकाशात्
(ब) दधीचेरस्थिथतः (द) निर्मितानि भवन्ति
४२४. कतिविधाः वज्रममणयः?
(अ) पञ्चविधाः (स) सप्तविधाः
(ब) षड्विधाः (द) अष्टविधाः
४२५. विशुद्धं हीरकं कुत्र लभ्यते?
(अ) वेणानदीतटे (स) सौराष्ट्रे
(ब) कौशलदेशे (द) शूर्पारकदेशे
४२६. कृष्णवर्णं हीरकं कुत्र मिलति?
(अ) सौराष्ट्रदेशे (स) कौशलदेशे
(ब) मालवदेशे (द) शूर्पारकदेशे
४२७. शिरीषपुष्पतुल्यं हीरकं कुत्र प्राप्यते?
(अ) वेणातटे (स) शूर्पारकदेशे
(ब) सौराष्ट्रे (द) कौशलदेशे
४२८. पीतं हीरकं कुत्र लभ्यते?
(अ) कलिङ्गदेशे (स) सौराष्ट्रे
(ब) कौशलदेशे (द) मातङ्गदेशे
४२९. पौण्ड्रदेशे किंवर्णकं हीरकं जायते?
(अ) श्यामवर्णकम् (स) कृष्णवर्णकम्
(ब) पीतवर्णकम् (द) रक्तवर्णकम्
CC-0. JK Sanskrit Academy, Jammmu. Digitized by S3 Foundation USA

वस्तुनिष्ठप्रश्नाः ७१३
४३०. कलिङ्गदेशे किंवर्णकं हीरकं लभ्यते?
(अ) पीतवर्णकम् (स) श्यामवर्णकम्
(ब) कृष्णवर्णकम् (द) रक्तवर्णकम्
४३१. विंशतितण्डुलपरिमितस्य हीरकस्य कियन्मूल्यं भवति?
(अ) लक्षैकम् (स) पादोनलक्षम्
(ब) पञ्चाशच्छहस्रात्मकम् (द) द्विलक्षपरिमितम्
४३२. कति पणस्य कार्षपणः भवति?
(अ) विंशतिपणस्य (स) त्रयोविंशतिपणस्य
(ब) द्वाविंशतिपणस्य (द) चतुर्विंशतिपणस्य
४३३. शुद्धहीरकस्य का परिभाषा?
(अ) केनापि नैव त्रुट्यते (स) इन्द्रधनुषसमानवर्णः
(ब) जलेनैव प्लवते (द) किरणवत्तरति
४३४. हीरकं का न धारयेत्?
(अ) पुत्रकामिनी वनिता (स) धान्यफलतुल्यम्
(ब) त्रिपुटयुक्तम् (द) साधारणं हीरकम्
४३५. 'सुतार्थिनीभिर्धन्याभिर्न धार्यं वज्रसंज्ञकम्' इति कस्य वचनम्?
(अ) समुद्रस्य (स) कश्यपस्य
(ब) शौनकस्य (द) पराशरस्य
४३६. मुक्तोत्पत्तिस्थानानि कियन्ति?
(अ) पञ्च (स) सप्त
(ब) षट् (द) अष्टौ
४३७. सर्वोत्तमा मुक्ता कुतः समुत्पद्यते?
(अ) शुक्तितः (स) शङ्खतः
(ब) सर्पतः (द) वंशतः
४३८. मुक्तायाः कियन्ति आकरस्थानानि?
(अ) पञ्च (स) सप्त
(ब) षट् (द) अष्टौ
४३९. धवलवर्णा मुक्ता कस्मिन् देशे भवति?
(अ) सिंहलदेशे (स) परलोकदेशे
(ब) सौराष्ट्रे (द) पारशवदेशे
४४०. श्यामलवर्णिकायाः मुक्तायाः देवता भवति—
CC-0. JK Sanskrit Academy, Jammmu. Digitized by S3 Foundation USA

७१४ बृहत्संहिता
(अ) विष्णु: (स) इन्द्र:
(ब) शिव: (द) ब्रह्मा
४४१. नवनीतनिभाः मुक्ताः कुत्र भवन्ति?
(अ) सौराष्ट्रे (स) परलोके
(ब) ताम्रपर्णीतटे (द) पारशवदेशे
४४२. रक्तवर्णिकाः मुक्ताः कुत्र भवन्ति?
(अ) ताम्रपर्ण्यां (स) परलोकदेशे
(ब) सिंहलदेशे (द) सौराष्ट्रदेशे
४४३. तेजोयुक्ता मुक्ता कुत्र?
(अ) पारशवदेशे (स) कौवेरदेशे
(ब) सौराष्ट्रदेशे (द) पाण्ड्यदेशे
४४४. सूक्ष्मतमा मुक्ता कुत्र भवन्ति?
(अ) सौराष्ट्रे (स) पाण्ड्यदेशे
(ब) पारशवदेशे (द) विम्बफले
४४५. जर्जरा मुक्ता कुत्र भवन्ति?
(अ) हिमदेशे (स) पारशवदेशे
(ब) सुराष्ट्रदेशे (द) सिंहलकदेशे
४४६. चन्द्रकान्तायाः मुक्तायाः देवता कः?
(अ) इन्द्रः (स) ब्रह्मा
(ब) विष्णुः (द) महेश्वरः
४४७. हरितालतुल्यायाः मुक्तायाः देवता कः?
(अ) वरुणः (स) ब्रह्मा
(ब) विष्णुः (द) इन्द्रः
४४८. कृष्णवर्णायाः मुक्ताया को देवः?
(अ) यमः (स) वरुणः
(ब) इन्द्रः (द) अग्निः
४४९. रक्तवर्णायाः मुक्तायाः को देवः?
(अ) वायुः (स) इन्द्रः
(ब) यमः (द) वरुणः
४५०. कमलवर्णायाः मुक्तायाः देवता कः?
(अ) अग्निः (स) यमः
(ब) इन्द्रः (द) वरुणः
CC-0. JK Sanskrit Academy, Jammmu. Digitized by S3 Foundation USA

वस्तुनिष्ठप्रश्नाः ७१५
४५१. धूमरहितवह्विवर्णायाः मुक्ताया को देवता?
(अ) इन्द्रः (स) वरुणः
(ब) अग्निः (द) विष्णुः
४५२. सार्धतिस्रगुञ्जापरिमितायाः मुक्तायाः मूल्यं भवति—
(अ) सप्ततिकार्षापणः (स) पञ्चाशत्कार्षापणः
(ब) षष्टिकार्षापणः (द) पञ्चपञ्चाशत्कार्षापणः
४५३. तिस्रगुञ्जापरिमितायाः मुक्तायाः मूल्यं भवति—
(अ) सप्ततिः (स) चत्वारिंशत्
(ब) पञ्चाशत् (द) सप्तपञ्चाशत्
४५४. त्रयोदशमुक्तायाः मूल्यं भवति—
(अ) द्विशतं रूप्यकाणि (स) शतं रूप्यकाणि
(ब) सार्धशतं रूप्यकाणि (द) सप्तति रूप्यकाणि
४५५. विंशतिमुक्ताफलानां मूल्यं कियन्ति रूप्यकाणि?
(अ) त्रिंशदधिकशतं रूप्यकाणि (स) शतं रूप्यकाणि
(ब) सार्धशतं रूप्यकाणि (द) सपादशतं रूप्यकाणि
४५६. षट् सङ्ख्यकानां मुक्ताफलानां मूल्यं भवति?
(अ) चत्वारिंशत् रूप्यकाणि (स) पञ्चाशत् रूप्यकाणि
(ब) त्रिंशत् रूप्यकाणि (द) षष्टि रूप्यकाणि
४५७. पञ्चचत्वारिंशत् मुक्ताफलानां मूल्यं भवति?
(अ) चत्वारिंशत् रूप्यकाणि (स) पञ्चाशत् रूप्यकाणि
(ब) पञ्चचत्वारिंशत् रूप्यकाणि (द) पञ्चपञ्चाशत् रूप्यकाणि
४५८. शतं मुक्ताफलानां मूल्यं कियत्?
(अ) पञ्चविंशति रूप्यकाणि (स) सप्तविंशति रूप्यकाणि
(ब) षड्विंशति रूप्यकाणि (द) विंशद्रूप्यकाणि
४५९. शतद्वयसङ्ख्यकानां मुक्ताफलानां कियन्मूल्यं भवति?
(अ) द्वादश रूप्यकाणि (स) षोडश रूप्यकाणि
(ब) पञ्चदश रूप्यकाणि (द) विंशति रूप्यकाणि
४६०. शतत्रयाणां मुक्ताफलानां मूल्यम्—
(अ) षड् रूप्यकाणि (स) अष्टौ रूप्यकाणि
(ब) सप्त रूप्यकाणि (द) दश रूप्यकाणि
४६१. चतुःशतानां मुक्ताफलानां मूल्यं भवति—
CC-0. JK Sanskrit Academy, Jammmu. Digitized by S3 Foundation USA

७१६ बृहत्संहिता
(अ) पञ्च रूप्यकाणि (स) सप्त रूप्यकाणि
(ब) षड् रूप्यकाणि (द) अष्टौ रूप्यकाणि
४६२. पञ्चशतानां मुक्ताफलानां मूल्यं भवति?
(अ) रूप्यकत्रयम् (स) पञ्चरूप्यकाणि
(ब) रूप्यकचतुष्टयम् (द) सप्तरूप्यकाणि
४६३. अन्यानि कियति संज्ञकानि मुक्ताफलानि?
(अ) सप्त (स) अष्टौ
(ब) पञ्च (द) नव
४६४. गजमुक्ताधारणेन किं लभन्ते राजानः?
(अ) पुत्रान् लभते (स) आयुष्यं लभन्ते
(ब) आरोग्यं लभन्ते (द) विजयं लभन्ते
४६५. वाराहमुक्ता कुतः लभ्यते?
(अ) वाराहस्य दन्तमूलात् (स) वाराहस्य नेत्रात्
(ब) वाराहस्य ऊर्णात् (द) वाराहस्य शुण्डात्
४६६. मत्स्यमुक्ता कुतः?
(अ) मत्स्योदरात् (स) मत्स्यकर्णात्
(ब) मत्स्यनेत्रात् (द) मत्स्यमुखात्
४६७. मेघतः पतितानि मुक्ताफलानि कुत्र गच्छन्ति?
(अ) भूमौ पतन्ति (स) वंशगर्भे प्रविशन्ति
(ब) शुक्तौ पतन्ति (द) मध्ये देवयोनयः समपहरन्ति
४६८. नागजमुक्ता कुत्र भवन्ति?
(अ) फणाग्रभागे (स) उदरे
(ब) मुखे (द) विषे
४६९. मेघ वर्षति हर्हरः?
(अ) रजतपात्रे मुक्ताफलानि बर्हिस्थापने
(ब) मुक्ताफलस्य चन्द्रदर्शने
(स) मुक्ताफलभूमौ पतने
(द) मुक्ताफलप्रदर्शने
४७०. नागजमुक्ताफलं किं विदधाति धारकम्?
(अ) विषं नाशयति (स) शत्रून् विभीषयति
(ब) दारिद्र्यं दूरयति (द) कीर्तिं विस्तारयति
CC-0. JK Sanskrit Academy, Jammmu. Digitized by S3 Foundation USA

वस्तुनिष्ठप्रश्नाः ७१७
४७१. वंशजं मुक्ताफलं कीदृशं भवति?
(अ) कर्पूरधवलम् (स) चिपिटम्
(ब) स्फटिकतुल्यकान्तिम् (द) विषमम्
४७२. शङ्खोत्पन्नं मुक्ताफलं भवति—
(अ) चन्द्रसमानकान्तिम् (स) भ्राजिष्णुः
(ब) वृत्तम् (द) रुचिरम्
४७३. मुक्तमणिरचिता माला कतिविधा?
(अ) एकादशविधा (स) त्रयोदशविधा
(ब) द्वादशविधा (द) चतुर्दशविधा
४७४. 'इन्दुच्छन्द'नाम्नी माला कस्य भूषणं भवति?
(अ) देवतानाम् (स) मानवानाम्
(ब) दानवानाम् (द) सर्वेषाम्
४७५. 'एकावली नाम यथेष्टसङ्ख्या हस्तप्रमाणा मणिविप्रयुक्ता'—पद्यमिदं
कुत उद्धृतम्?
(अ) सारावलितः (स) भृगुसंहितातः
(ब) बृहत्संहितातः (द) गर्गसंहितातः
४७६. कतिभि रत्नैः पद्मरागस्योत्पत्तिर्भवति?
(अ) त्रिभिः (स) पञ्चभिः
(ब) चतुर्भिः (द) षड्भिः
४७७. एकपलपरिमितस्य पद्मरागस्य मूल्यं कियत्?
(अ) षड्विंशतिसहस्राणि (स) चतुर्विंशतिसहस्राणि
(ब) पञ्चविंशतिसहस्राणि (द) त्रयोविंशतिसहस्राणि
४७८. अर्द्धपलपरिमितस्य पद्मरागस्य मूल्यं कियत्?
(अ) द्वादशसहस्ररूप्यकाणि (स) अष्टौ सहस्राणि
(ब) दशसहस्ररूप्यकाणि (द) सप्तसहस्राणि
४७९. कर्षैक तुल्य पद्मरागस्य मूल्यं कियत्?
(अ) पञ्चसहस्राणि (स) सप्तसहस्राणि
(ब) षट्सहस्राणि (द) अष्टौ सहस्राणि
४८०. अष्टौ माषातुल्यपद्मरागस्य मूल्यं कियत्?
(अ) चतुःसहस्राणि (स) त्रिसहस्राणि
(ब) पञ्चसहस्राणि (द) द्वे सहस्रे
CC-0. JK Sanskrit Academy, Jammmu. Digitized by S3 Foundation USA

७१८ बृहत्संहिता
४८१. चतुर्मासातुल्यस्य पद्मरागस्य मूल्यं भवति?
(अ) सहस्रैकम् (स) सहस्रत्रयम्
(ब) सहस्रद्वयम् (द) सहस्रचतुष्टयम्
४८२. द्विमासातुल्यपद्मरागस्य मूल्यं भवति?
(अ) पञ्चशतं रूप्यकाणि (स) षट्शतं रूप्यकाणि
(ब) चतुःशतं रूप्यकाणि (द) सप्तशतं रूप्यकाणि
४८३. कस्मिन् कार्ये मरकतधारणं शुभम्?
(अ) देवकार्ये (स) भूतकार्ये
(ब) पितृकार्ये (द) ग्रहकार्ये
४८४. कीदृशः दीपः ऐश्वर्यकरं भवति?
(अ) मिलितशिखः (स) सुवर्णतुल्यज्योतिः
(ब) लम्बायमानः (द) शब्दरहितः
४८५. केन काष्ठेन दन्तधावने लक्ष्मीप्राप्तिः?
(अ) शिरीषकाष्ठेन (स) वज्रदन्तीकाष्ठेन
(ब) करञ्जकाष्ठेन (द) पर्कटीवृक्षकाष्ठेन
४८६. अर्थसिद्धिः केन दन्तधावनेन भवति?
(अ) चमेलीकाष्ठेन (स) पिप्पलवृक्षकाष्ठदन्तधावनेन
(ब) पर्कटीवृक्षकाष्ठेन (द) शिरीषवृक्षकाष्ठदन्तधावनेन
४८७. आरोग्यार्थं केन काष्ठेन दन्तधावनं कर्त्तव्यम्?
(अ) बदरीकाष्ठेन (स) करञ्जकाष्ठेन
(ब) पिप्पलकाष्ठेन (द) कदम्बकाष्ठेन
४८८. केन काष्ठेन दन्तधावने धनलाभो भवति?
(अ) निम्बकाष्ठेन (स) शाल्मलीकाष्ठेन
(ब) अश्वकर्णकाष्ठेन (द) अपामार्गकाष्ठेन
४८९. का दिशा मुक्तसूर्या?
(अ) ऐशानी दिशा (स) अग्निदिशा
(ब) पूर्वदिशा (द) यमदिशा
४९०. का दिशा ऐश्यत्सूर्या?
(अ) अग्निदिशा (स) पूर्वदिशा
(ब) ऐशानी दिशा (द) यमदिशा
४९१. उदये दीप्यते पूर्वा पूर्वाह्ने पूर्वदक्षिणा।
मध्याह्ने दक्षिणा दीप्ताऽथापराह्ने तु नैर्ऋति ॥
CC-0. JK Sanskrit Academy, Jammmu. Digitized by S3 Foundation USA

वस्तुनिष्ठप्रश्नाः ७१९
इति कस्य वाक्यम्?
(अ) शौनकस्य (स) गर्गस्य
(ब) कश्यपस्य (द) पराशरस्य
४९२. कतिविधानि दीप्तशकुनानि?
(अ) सप्तविधानि (स) नवविधानि
(ब) अष्टविधानि (द) दशविधानि
४९३. पूर्वदिग्बलिनः कति जन्तवः?
(अ) पञ्च (स) सप्त
(ब) षट् (द) अष्टौ
४९४. दार्वघाटः पक्षी कस्यां दिशि बली?
(अ) उत्तरस्याम् (स) दक्षिणस्याम्
(ब) पूर्वस्याम् (द) पश्चिमायाम्
४९५. 'ऐशाने व्रतयुक्ता वनिता सन्दर्शनं समुपयाति' इति कुत्र पठितम्?
(अ) बृहत्संहितायाम् (स) कश्यपसंहितायाम्
(ब) गर्गसंहितायाम् (द) नारदसंहितायाम्
४९६. कति खगाः दिनचराः?
(अ) द्वादश (स) पञ्चदश
(ब) त्रयोदश (द) षोडश
४९७. कति जन्तवः रात्रिचराः?
(अ) पञ्च (स) सप्त
(ब) षट् (द) अष्टौ
४९८. रात्रिदिवञ्चरा कति जन्तवः?
(अ) एकविंशतिः (स) त्रयोविंशतिः
(ब) द्वाविंशतिः (द) चतुर्विंशतिः
४९९. कस्य पक्षिणः शब्दः शुभकारी भवति?
(अ) भारद्वाजस्य (स) कपोतस्य
(ब) कौशिकस्य (द) मयूरस्य
५००. 'गमने यातुर्वस्त्रगृहीतवक्त्रे सारमेये महानर्थलाभः' इति कस्य वचनम्?
(अ) गर्गस्य (स) कश्यपस्य
(ब) शौनकस्य (द) पराशरस्य
५०१. धेनोः शब्दः कदाऽनर्थं करोति?
CC-0. JK Sanskrit Academy, Jammmu. Digitized by S3 Foundation USA

७२० बृहत्संहिता
(अ) अकारणं शब्दं करोति (स) पादैः खुरैः भूमिं कर्षति
(ब) रात्रौ शब्दं करोति (द) अनार्यं रौति
५०२. 'क्रौञ्चवद्रिपुवधाय हेषितं ग्रीवयत्वचलया च सोन्मुखम्' कुतः गृहीतः?
(अ) वाराहीसंहितातः (स) गर्गसंहितातः
(ब) कश्यपसंहितातः (द) भृगुसंहितातः
५०३. कियन्ति नक्षत्राणि?
(अ) अष्टाविंशतिः (स) पञ्चविंशतिः
(ब) सप्तविंशतिः (द) एकोनविंशतिः
५०४. कति नक्षत्राणि ध्रुवसंज्ञकानि?
(अ) त्रीणि (स) पञ्च
(ब) चत्वारि (द) षट्
५०५. कियन्ति उग्रनक्षत्राणि?
(अ) पञ्च (स) सप्त
(ब) षट् (द) अष्टौ
५०६. लघुसंज्ञकानि कियन्ति नक्षत्राणि?
(अ) द्वे (स) पञ्च
(ब) चत्वारि (द) त्रीणि
५०७. मृदुसंज्ञकानि कियन्ति नक्षत्राणि?
(अ) त्रीणि (स) पञ्च
(ब) चत्वारि (द) षट्
५०८. तिथयः कियन्तः भवन्ति?
(अ) पञ्चदश (स) पञ्चविंशतिः
(ब) विंशतिः (द) त्रिंशत्
५०९. तिथयः कतिभागे विभाजिताः?
(अ) द्विभागे (स) चतुर्भागे
(ब) त्रिभागे (द) पञ्चभागे
५१०. तिथीनां नन्दादिसंज्ञा कतिविधा?
(अ) त्रिविधा (स) पञ्चविधा
(ब) चतुर्विधा (द) षड्विधा
५११. कति करणानि भवन्ति?
(अ) अष्टौ (स) दश
(ब) नव (द) एकादश
CC-0. JK Sanskrit Academy, Jammmu. Digitized by S3 Foundation USA

वस्तुनिष्ठप्रश्नाः ७२१
५१२. चलकरणानि कियन्ति?
(अ) चत्वारि (स) षट्
(ब) पञ्च (द) सप्त
५१३. ववञ्च बालवञ्चैव कौलवं तैतिलं तथा।
गराख्यं वणिजं चैव विष्टिर्ज्ञेया तु सप्तमी ॥
इति कस्य वाक्यम्?
(अ) पराशरस्य (स) कश्यपस्य
(ब) शौनकस्य (द) गर्गस्य
५१४. जन्मराशितः कस्मिन् राशिगतः सूर्यः शुभदो भवति?
(अ) षष्ठराशिगतः (स) दशमराशिगतः
(ब) तृतीयराशिगतः (द) एकादशराशिगतः
५१५. जन्मराशितः कतमः राशिगतश्चन्द्रः शुभफलदः?
(अ) तृतीयराशिगतः (स) षष्ठराशिगतः
(ब) दशमराशिगतः (द) सप्तम-प्रथमराशिगतः
५१६. जन्मराशितः कतमः राशिगतो गुरुः शुभः?
(अ) ७-९-२-५ राशिगतः (स) षष्ठराशिगतः
(ब) अष्टमराशिगतः (द) दशमराशिगतः
५१७. जन्मराशितः कतिराशिगतो भौमः सुखयति?
(अ) ३-६राशिगतः (स) पञ्चमराशिगतः
(ब) चतुर्थराशिगतः (द) सप्तमराशिगतः
५१८. चतुर्थद्वितीयचतुर्थदशमाष्टमराशिगतः को ग्रहः शुभो भवति?
(अ) सूर्यः (स) बुधः
(ब) भौमः (द) गुरुः
५१९. षष्ठतृतीयराशिगतः को ग्रहः सुखं ददाति जनम्?
(अ) गुरुः (स) शनिः
(ब) शुक्रः (द) राहुः
५२०. कतमो राशिगताः सर्वे ग्रहाः शुभदाः?
(अ) अष्टमराशिगताः (स) दशमराशिगताः
(ब) नवमराशिगताः (द) एकादशराशिगताः
५२१. जन्मराशितः कस्मिन् राशिगतः सूर्यः रोगान् हन्ति?
(अ) षष्ठराशिगतः (स) सप्तमराशिगतः
(ब) पञ्चमराशिगतः (द) नवमराशिगतः
बृ० भ० द्वि०-४६
CC-0. JK Sanskrit Academy, Jammmu. Digitized by S3 Foundation USA

७२२ बृहत्संहिता
५२२. जन्मराशितः षष्ठराशिगतः को ग्रहः रोगं सन्तापञ्च जनयति?
(अ) सूर्यः (स) भौमः
(ब) चन्द्रः (द) शुक्रः
५२३. जन्मराशितः को ग्रहः विषाग्निभयं जनयति?
(अ) शुक्रः (स) भौमः
(ब) बुधः (द) शनिः
५२४. जन्मराशितः को ग्रहः स्थाननाशं कार्यनाशञ्च करोति?
(अ) चन्द्रः (स) बुधः
(ब) कुजः (द) गुरुः
५२५. स्वराशितः सप्तमराशिगतः को ग्रहः सर्वं सुखं ददाति?
(अ) गुरुः (स) शनिः
(ब) शुक्रः (द) राहुः
५२६. स्वराशितः द्वितीयराशिगतः को ग्रहः धनं धान्यं सन्ततिञ्च ददाति?
(अ) गुरुः (स) चन्द्रः
(ब) शुक्रः (द) राहुः
५२७. स्वराशितः सप्तमाष्टमगतः को ग्रहः स्त्री-पुत्रहीनत्वं करोति?
(अ) शुक्रः (स) बुधः
(ब) शनिः (द) केतुः
५२८. को ग्रहः राशेरादिरन्त्ये च शुभं करोति?
(अ) बुधः (स) बृहस्पतिः
(ब) शुक्रः (द) शनिः
५२९. कौ ग्रहौ राशेः पूर्वार्द्धे शुभफलदौ?
(अ) रवि-भौमौ (स) बुध-गुरू
(ब) राहु-केतू (द) शनि-शुक्रौ
५३०. कुत्र गतो ग्रहः अशुभफलदः?
(अ) नीचगतः (स) शत्रुग्रहदृष्टः
(ब) शत्रुराशिगतः (द) अष्टमस्थानगतः
५३१. नृपाग्निपशुकर्माणि युद्धकार्याणि यानि च।
सूर्यस्य दिवसे प्राज्ञस्तानी सर्वाणि कारयेत् ॥
कुत्रेदं वाक्यम्?
(अ) समाससंहितायाम् (स) भृगुसंहितायाम्
(ब) गर्गसंहितायाम् (द) अगस्त्यसंहितायाम्
CC-0. JK Sanskrit Academy, Jammmu. Digitized by S3 Foundation USA

वस्तुनिष्ठप्रश्नाः ७२३
५३२. 'नृपप्रतिष्ठायुधयुद्धयोधहेमाग्निगोमूत्रभिषक्प्रयोगान्' कस्येदं वाक्यम्?
(अ) शौनकस्य (स) कश्यपस्य
(ब) गर्गस्य (द) यवनेश्वरस्य
५३३. 'शिक्षेत रूपकर्माणि दिने चन्द्रसुतस्य च' इति कस्य वचनम्?
(अ) वसिष्ठस्य (स) पराशरस्य
(ब) शौनकस्य (द) गर्गस्य
५३४. नक्षत्रपुरुषस्य पादौ कस्तिष्ठति?
(अ) मूलम् (स) पूर्वाषाढा
(ब) पूर्वाषाढा (द) श्रवण
५३५. नक्षत्रपुरुषस्य कुक्षिभागे कस्तिष्ठति?
(अ) रेवती (स) भरणी
(ब) अश्विनी (द) कृत्तिका
५३६. उरौ कस्तिष्ठति नक्षत्रपुरुषस्य?
(अ) स्वाति (स) अनुराधा
(ब) विशाखा (द) ज्येष्ठा
५३७. नक्षत्रपुरुषस्य ललाटे कस्तिष्ठति?
(अ) पूर्वफल्गुनी (स) हस्त
(ब) उत्तरफल्गुनी (द) चित्रा
५३८. केशवः कस्य मासस्य स्वामी?
(अ) मार्गशीर्षस्य (स) माघस्य
(ब) पौषस्य (द) फाल्गुनस्य
५३९. माघमासस्य स्वामी कः?
(अ) माधवः (स) गोविन्दः
(ब) नारायणः (द) विष्णुः
५४०. वैशाखमासस्य स्वामी कोऽस्ति?
(अ) दामोदरः (स) त्रिविक्रमः
(ब) मधुसूदनः (द) वामनः
५४१. वामनः कस्य मासस्याधिपतिः?
(अ) वैशाखस्य (स) आषाढस्य
(ब) ज्येष्ठस्य (द) श्रावणस्य
५४२. दामोदरस्य मासो कः?
CC-0. JK Sanskrit Academy, Jammmu. Digitized by S3 Foundation USA