बृहत्संहिता: द्वितीय भाग (आचार्य वराहमिहिर - विमला हिन्दी व्याख्या, पं. अच्युतानन्द झा)

वास्तुविद्याध्यायः ३५

वृत्ते एकाशीतिपदो वास्तुनरः

[वृत्ताकार वास्तुमण्डल-चित्र]

दिशः (प्रधान अक्ष):

• पू (पूर्व - उपरि)
• द (दक्षिण - दक्षिणे)
• प (पश्चिम - अधः)
• उ (उत्तर - वामे)

केन्द्रम् (ब्रह्मस्थानम्):

• ब्रह्मा (मध्यचक्रे तथा परितः चतुर्दिक्षु ब्रह्मा)

अन्तर्मण्डल-देवताः (मध्यवलये):

• पूर्वतः—अर्यमा (त्रिषु भागेषु)
• दक्षिणतः—विवस्वान् (त्रिषु भागेषु)
• पश्चिमतः—मित्रः (त्रिषु भागेषु)
• उत्तरतः—पृथिवीधरः (त्रिषु भागेषु)

द्वात्रिंशत्-पद-देवताः (बाह्यवलये तथा मध्यवलये, पूर्वदिशः प्रदक्षिणाक्रमेण):
१. सूर्यः (बाह्ये: सूर्यः | मध्ये: सूर्यः)
२. सत्यः (बाह्ये: सत्यः | मध्ये: सत्यः)
३. भृशः (बाह्ये: भृशः | मध्ये: भृशः)
४. अन्तरिक्षः (बाह्ये: अन्तरिक्षः | मध्ये: अन्तरिक्षः)
५. अनिलः (आग्नेयकोणः) (बाह्ये: अनिलः | मध्ये: अनिलः)
६. पूषा (बाह्ये: पूषा | मध्ये: पूषा)
७. वितथः (बाह्ये: वितथः | मध्ये: वितथः)
८. बृहत्क्षतः (बाह्ये: बृहत्क्षतः | मध्ये: बृहत्क्षतः)
९. यमः (दक्षिण-दिक्) (बाह्ये: यमः | मध्ये: यमः)
१०. गन्धर्वः (बाह्ये: गन्धर्वः | मध्ये: गन्धर्वः)
११. भृङ्गराजः (बाह्ये: भृङ्गराजः | मध्ये: भृङ्गराजः)
१२. मृगः (बाह्ये: मृगः | मध्ये: जयः)
१३. पिता (नैर्ऋत्यकोणः) (बाह्ये: पिता | मध्ये: पिता)
१४. दौवारिकः (बाह्ये: दौवारिकः | मध्ये: दौवारिकः)
१५. सुग्रीवः (बाह्ये: सुग्रीवः | मध्ये: सुग्रीवः)
१६. कुसुमदन्तः (बाह्ये: कुसुमदन्तः | मध्ये: कुसुमदन्तः)
१७. वरुणः (पश्चिम-दिक्) (बाह्ये: वरुणः | मध्ये: वरुणः)
१८. असुरः (बाह्ये: असुरः | मध्ये: असुरः)
१९. शोषः (बाह्ये: शोषः | मध्ये: शोषः)
२०. पापयक्ष्मा (बाह्ये: पापयक्ष्मा | मध्ये: पापयक्ष्मा)
२१. रोगः (वायव्यकोणः) (बाह्ये: रोगः | मध्ये: रोगः)
२२. नागः (बाह्ये: नागः | मध्ये: नागः)
२३. मुख्यः (बाह्ये: मुख्यः | मध्ये: मुख्यः)
२४. भल्लाटः (बाह्ये: भल्लाटः | मध्ये: भल्लाटः)
२५. सोमः (उत्तर-दिक्) (बाह्ये: सोमः | मध्ये: सोमः)
२६. भुजगः (बाह्ये: भुजगः | मध्ये: भुजगः)
२७. अदितिः (बाह्ये: अदितिः | मध्ये: अदितिः)
२८. दितिः (बाह्ये: दितिः | मध्ये: दितिः)
२९. शिखी (ईशानकोणः) (बाह्ये: शिखी | मध्ये: शिखी)
३०. पर्जन्यः (बाह्ये: पर्जन्यः | मध्ये: पर्जन्यः)
३१. जयन्तः (बाह्ये: जयन्तः | मध्ये: जयन्तः)
३२. इन्द्रः (बाह्ये: इन्द्रः | मध्ये: इन्द्रः)

CC-0. JK Sanskrit Academy, Jammmu. Digitized by S3 Foundation USA