बृहत्संहिता: द्वितीय भाग (आचार्य वराहमिहिर - विमला हिन्दी व्याख्या, पं. अच्युतानन्द झा)
Brihat Samhita Vol 2 with Vimala Hindi Commentary
आचार्य वराहमिहिर (टीकाकार: पं. अच्युतानन्द झा) द्वारा
पृष्ठ 600, कुल 760 में से
संदर्भ में पढ़ें५७२ बृहत्संहिता
अथ गोधूलिप्रशंसार्थमाह—
गोपैर्यष्ट्याहतानां खुरपुटदलिता या तु धूलिर्दिनान्ते
सोद्वाहे सुन्दरीणां विपुलधनसुतारोग्यसौभाग्यकर्त्री ।
तस्मिन् काले न चर्क्षं न च तिथिकरणं नैव लग्नं न योगः
ख्यातः पुंसां सुखार्थं शमयति दुरितान्युत्थितं गोरजस्तु ॥१३॥
इति श्रीवराहमिहिरकृतौ बृहत्संहितायां विन्ध्यवासिकृतं
विवाहपटलं नाम त्र्यधिकशततमोऽध्यायः ॥१०३॥
दिनान्त ( सायं सन्ध्या ) में ग्वालों के द्वारा यष्टि से ताड़ित गायों के खुरों से खण्डित
धूलि सुन्दरियों ( स्त्रियों ) के विवाह में अत्यधिक धन, पुत्र, आरोग्य और सौभाग्य को
करने वाली होती है। उस गोधूलि समय में नक्षत्र, तिथि, करण, लग्न और योग का
कुछ भी विचार नहीं करना चाहिये। पुरुषों के सुख के लिये वह काल कहा गया है तथा
उत्पन्न यह गायों की धूलि समस्त दुष्कृतों का नाश करने वाली होती है।।१३।।
इति ‘विमला'हिन्दीटीकायां प्रसङ्गागतविन्ध्यवासिकृत-
विवाहपटलाध्यायस्त्र्यधिकशततमः ॥१०३॥
अथ गोधूलिप्रशंसावशाद् गोपशब्दो व्यवह्रियते। गोपैर्गोपालकैर्यष्ट्या लगुडेनाहतानां
ताडितानां गवां खुरपुटैः पादाग्रैर्य्या दलिता खण्डिता धूली रजो दिनान्ते सूर्यास्तमयकाले
सा उद्वाहे विवाहे सुन्दरीणां विपुलं विस्तीर्णं धनं वित्तं सुतान् पुत्रानारोग्यमरोगत्वं सौभाग्यं
भर्तृवाल्लभ्यं करोति। तस्मिन् सन्ध्यासमये न चर्क्षं नक्षत्रं न च तिथिर्नन्दादिकाः, न करणं
ववादि, न च योग आनन्दादिक उपयुज्यते। सुखार्थं पुंसां पुरुषाणां स कालः ख्यात उक्तः।
उत्थितमुद्भूतं गोरजो गोधूलिर्दुरितानि दुष्कृतानि शमयत्युपशान्तिं नयति। तेन हेतुना न
किञ्चित् तत्रोपयुज्यत इति॥१३॥
इति श्रीभट्टोत्पलविरचितायां संहिताविवृतौ विन्ध्यवासिकृतं
विवाहपटलं नाम त्र्यधिकशततमोऽध्यायः ॥१०३॥
CC-0. JK Sanskrit Academy, Jammmu. Digitized by S3 Foundation USA