सामग्री पर जाएँ
सर्वकोश
बृहत्संहिता: द्वितीय भाग (आचार्य वराहमिहिर - विमला हिन्दी व्याख्या, पं. अच्युतानन्द झा)

बृहत्संहिता: द्वितीय भाग (आचार्य वराहमिहिर - विमला हिन्दी व्याख्या, पं. अच्युतानन्द झा)

Brihat Samhita Vol 2 with Vimala Hindi Commentary

आचार्य वराहमिहिर (टीकाकार: पं. अच्युतानन्द झा) द्वारा

DevanagariHindipublished760 पृष्ठ

पृष्ठ 506, कुल 760 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 506

४७८ बृहत्संहिता
अन्यदप्याह—
यद्द्रव्यमुपनयेत्तस्य लब्धिरपहरति चेत् प्रणाशः स्यात्।
पीतद्रव्यैः कनकं वस्त्रं कार्पासिकैः सितै रूप्यम् ॥९५॥
कौआ जो कहीं से उठा कर ले आवे, उसका लाभ और जो ले जाय उसका नाश
होता है। पीले द्रव्य से सोना, कपाससम्बन्धी वस्तु से वस्त्र और सफेद वस्तु से रजत
का लाभ या नाश होता है।।९५।।
काको यद्द्रव्यमुपनयेत् समीपे आनयेत् तस्य द्रव्यस्य लब्धिर्भवति। चेद्यदि यद्-
द्रव्यमपहरति तदा तद्द्रव्यस्य प्रणाशो नाशो भवति। पीतद्रव्यैः कनकं सुवर्णं लभ्यते,
अपहृते तदेव नश्यति। एवं सर्वत्र। कार्पासिकैर्वस्त्रमम्बरम्। सितैः श्वेतवर्णै रूप्यम्।
उक्तं च—
हरेदुपनयेद् वापि यद्द्रव्यं वायसोऽग्रतः।
तन्नाशलब्धौ विज्ञेयौ हेमे पीते विनिर्दिशेत्।। इति।।९५।।
अन्यदप्याह—
सक्षीरार्जुनवञ्जुलकूलद्वयपुलिनगा रुवन्तश्च।
प्रावृषि वृष्टिं दुर्दिनमनृतौ स्नाताश्च पांशुजलैः ॥९६॥
दूध वाले वृक्ष, अर्जुन वृक्ष, वञ्जुल वृक्ष या नदी के दोनों तट पर स्थित होकर कौए
शब्द करें या धूली अथवा जल से स्नान करें तो वर्षाकाल में वृष्टि तथा अन्य ऋतु में
दुर्भिक्ष करता है।।९६।।
सह क्षीरेण वर्तते यो वृक्षः स सक्षीरः, अर्जुनः। वञ्जुलः, एतौ वृक्षविशेषौ। एतेषु
तथा कूलद्वयपुलिनगा नद्याः कूलद्वये यौ पुलिनौ तयोर्गताः। रुवन्तश्च वाशमानाः। प्रावृषि
वर्षासु वृष्टिं कुर्वन्ति। अनूतावन्यस्मिन् ऋतौ वर्षावर्जिते दुर्दिनं दुष्टं दिनं कुर्वन्ति। तथा
पांशुभिर्जलैश्चाद्भिः स्नाताः प्रावृषि वृष्टिं कुर्वन्ति। अन्यस्मिन् ऋतौ दुर्दिनमेवेति।।९६।।
अन्यदप्याह—
दारुणनादस्तरुकोटरोगो वायसो महाभयदः।
सलिलमवलोक्य विरुवन् वृष्टिकरोऽब्दानुरावी च ॥९७॥
वृक्ष के कोटर में अवस्थित कौआ भयंकर शब्द करे तो महाभय देने वाला होता
है एवं जल देखकर या मेघगर्जन के बाद शब्द करे तो वृष्टि करने वाला होता है।९७।
वायसः काकस्तरुकोटरे वृक्षगर्भे स्थितः। कीदृशः ? दारुणनादो दारुणः क्रूरो नादः
शब्दो यस्य स महाभयदो महद्भयं ददाति। सलिलं जलमवलोक्य दृष्ट्वा विरुवन् क्रोशन्
वृष्टिकरः। अब्दस्य मेघस्यानुरावी पश्चाद्रौति तदा वृष्टिकर एव।।९७।।
CC-0. JK Sanskrit Academy, Jammmu. Digitized by S3 Foundation USA