बृहत्संहिता: द्वितीय भाग (आचार्य वराहमिहिर - विमला हिन्दी व्याख्या, पं. अच्युतानन्द झा)
Brihat Samhita Vol 2 with Vimala Hindi Commentary
आचार्य वराहमिहिर (टीकाकार: पं. अच्युतानन्द झा) द्वारा
पृष्ठ 439, कुल 760 में से
संदर्भ में पढ़ेंअथ शाकुनेऽन्तरचक्राध्यायः
अथ शाकुनेऽन्तरचक्रं व्याख्यायते। तत्रादौ प्राग्द्वात्रिंशद्भागप्रविभक्ते दिक्चक्रे शान्तासु
दिक्षु स्थिते शकुने फलान्याह—
ऐन्द्र्यां दिशि शान्तायां विरुवन्नृपसंश्रितागमं वक्ति।
शकुनः पूजालाभं मणिरत्नद्रव्यसम्प्राप्तिम् ॥१॥
यदि पूर्व दिशा में स्थित शकुन कोलाहल करे तो राजा के आश्रित पुरुष का आगमन
तथा पूजा-लाभार्थ मणि और रत्नों की प्राप्ति को सूचित करता है। यदि वह शकुन शुभ
हो तो उत्तम फल, मध्यम हो तो मध्यम फल और अशुभ हो तो किञ्चित् शुभ फल
प्रदान करता है॥१॥
ऐन्द्र्यां पूर्वस्यां दिश्याशायां शान्तायां विरुवन् क्रोशन् नृपसंश्रितस्य राजसमाश्रितस्यागमं
वक्ति कथयति। तथा तत एव पूजालाभार्थानां मणिरत्नानां प्रधानरत्नानां द्रव्याणामन्येषां
सुवर्णादीनां सम्प्राप्तिं लाभं च कथयति। याद च स शकुनः शुभः, अथ मध्यमस्तदा मध्यमं
फलं करोति। अथाशुभस्तदा किञ्चिच्छुभम्। एवं सर्वं परिज्ञेयम्॥१॥
अथान्यदाह—
तदनन्तरदिशि कनकागमो भवेद्वाञ्छितार्थसिद्धिश्च।
आयुधधनपूगफलागमस्तृतीये भवेद् भागे ॥२॥
पूर्व दिशा के बाद प्रदक्षिणक्रम से द्वितीय भाग में स्थित शकुन कोलाहल करे तो
सोने की प्राप्ति और अभीष्ट अर्थ की सिद्धि होती है। यदि तृतीय भाग में स्थित शकुन
कोलाहल करे तो शस्त्र, धन और सुपारी की प्राप्ति होती है॥२॥
तस्या एव पूर्वस्या अनन्तरदिशि प्रादक्षिण्येन द्वितीयदिशि स्थिते शकुने कनकागमः
सुवर्णलाभो भवति, वाञ्छितस्याभिलषितस्य च कार्यस्य सिद्धिर्भवति। तृतीये भागे आयुधस्य
च खड्गादेर्धनस्य वित्तस्य पूगफलानां वाऽऽगमो लाभो भवति॥२॥
अन्यदप्याह—
स्निग्धद्विजस्य सन्दर्शनं चतुर्थे तथाहिताग्नेश्च।
कोणेऽनुजीविभिक्षुप्रदर्शनं कनकलोहाप्तिः ॥३॥
चतुर्थ भाग में स्थित शकुन कोलाहल करे तो पवित्र ब्राह्मण और अग्निहोत्री का
दर्शन होता है। आग्नेय कोण में स्थित शकुन कोलाहल करे तो सुवर्ण और लोह ( शस्त्र )
की प्राप्ति तथा भिक्षुक का दर्शन होता है॥३॥
CC-0. JK Sanskrit Academy, Jammmu. Digitized by S3 Foundation USA