बृहत्संहिता: द्वितीय भाग (आचार्य वराहमिहिर - विमला हिन्दी व्याख्या, पं. अच्युतानन्द झा)
Brihat Samhita Vol 2 with Vimala Hindi Commentary
आचार्य वराहमिहिर (टीकाकार: पं. अच्युतानन्द झा) द्वारा
पृष्ठ 309, कुल 760 में से
संदर्भ में पढ़ेंवस्त्रच्छेदलक्षणाध्यायः २८१
पापमशुभं फलं शुभं वा! नववस्त्रादिकेषु पुष्टं परिपूर्णं मध्यमेऽल्पं भुक्ते शीर्णेऽल्पतरम्।
यद्यप्युक्तं तथैव शय्यासनपादुकास्विति, तथाप्युत्तरीये वस्त्रेऽधिकतरं पापमशुभं शुभं शुभ-
फलं भवति ।।१०।।
अधुना विशेषेणाह—
रुग्राक्षसांशेष्वथवाऽपि मृत्युः पुत्रजन्म तेजश्च मनुष्यभागे ।
भागेऽमराणामथ भोगवृद्धिः प्रान्तेषु सर्वत्र वदन्त्यनिष्टम् ॥११॥
यदि राक्षसों के भाग में स्याही लग जाय तो रोग या मृत्यु, मनुष्यों के भाग में
पुत्रजन्म और तेज का लाभ, देवताओं के भाग में भोग की वृद्धि तथा समस्त भागों के
प्रान्त में स्याही आदि लग जाय तो अनिष्ट फल प्राप्त होता है; ऐसा मुनियों द्वारा कहा
गया है।।११।।
राक्षसांशेषु राक्षसभागेष्वशुभेषु छेदादिषूत्पन्नेष्वस्य स्वामिनो रुग्रोगोऽथवा मृत्युर्भवति।
मनुष्यभागेऽशुभे छेदादिके दृष्टे पुत्रजन्म पुत्रजन्म तेजः कान्तिश्च भवति। अमराणां देवानां
भागेऽशुभे छेदादिके दृष्टे भोगवृद्धिर्भवति। सर्वत्र सर्वभागेषु प्रान्तेषु पर्यन्तेष्वनिष्टमशुभं
वदन्ति कथयन्ति मुनयः ।।११।।
अन्यदप्याह—
कङ्कप्लवोलूककपोतकाकक्रव्यादगोमायुखरोष्ट्रसर्पैः ।
छेदाकृतिर्दैवतभागगापि पुंसां भयं मृत्युसमं करोति ॥१२॥
यदि देवताओं के भाग में भी कङ्क, मेढ़क, उल्लू, कबूतर, कौआ, मांसाहारी ( गिद्ध
आदि ), सियार, गदहा, ऊँट या साँप के समान वस्त्र के छेद आदि का आकार हो तो
मृत्यु के समान भय उपस्थित करता है।।१२।।
कङ्कः, प्लवः, उलूकः, कपोतः, काकः, क्रव्यादा मांसाशिनः। एते सर्व एव पक्षि-
विशेषाः। गोमायुः शृगालः, खरो गर्दभः, उष्ट्रः करभः, सर्प उरगः, एतैः सदृशी छेदस्या-
कृतिर्दैवतभागगाऽपि सुरभागप्राप्ताऽपि पुंसां नराणां मृत्युसमं मरणतुल्यं भयं करोति ।।१२।।
अन्यदप्याह—
छत्रध्वजस्वस्तिकवर्धमानश्रीवृक्षकुम्भाम्बुजतोरणाद्यैः ।
छेदाकृतिर्नैर्ऋतभागगाऽपि पुंसां विधत्ते नचिरेण लक्ष्मीम् ॥१३॥
इति श्रीवराहमिहिरकृतौ बृहत्संहितायां वस्त्रच्छेदलक्षणं
नामैकसप्ततितमोऽध्यायः ॥७१॥
यदि राक्षसों के भाग में भी छत्र, ध्वज, स्वस्तिक, वर्धमान ( चिह्नविशेष ), बिल्व-
वृक्ष, कलश, कमल, तोरण आदि ( स्रुव, कुण्ड, शृङ्गार, हाथी और घोड़े ) के समान
CC-0. JK Sanskrit Academy, Jammmu. Digitized by S3 Foundation USA