बृहत्संहिता: द्वितीय भाग (आचार्य वराहमिहिर - विमला हिन्दी व्याख्या, पं. अच्युतानन्द झा)
Brihat Samhita Vol 2 with Vimala Hindi Commentary
आचार्य वराहमिहिर (टीकाकार: पं. अच्युतानन्द झा) द्वारा
पृष्ठ 252, कुल 760 में से
संदर्भ में पढ़ें२२४ बृहत्संहिता
आगे से बिना फटी, स्निग्ध, कोमल और नीचे को झुकी हुई दाढ़ी शुभ होती है
तथा लाल, रूखी और अल्प दाढ़ी वाले चोर होते हैं।।५७।।
श्मश्रु कूर्चम्। अस्फुटिताग्रमभिन्नप्रान्तं स्निग्धं चारूक्षं मृदु कोमलं सन्नतं सम्यग्
नतं शुभं प्रशस्तम्। केचिन्मृदुसमुन्नतं चैवेति पठन्ति। रक्तैर्लोहितैः परुषैः खरैरल्पैश्च
श्मश्रुभिश्चौरास्तस्करा विज्ञेया ज्ञातव्याः। तथा च—
स्निग्धमस्फुटिताग्रं च सन्नतं श्मश्रु चेष्यते।
रक्तैरल्पैस्तथा रूक्षैः श्मश्रुभिस्तस्कराः स्मृताः।। इति।।५७।।
अथ कर्णलक्षणमाह—
निर्मांसैः कर्णैः पापमृत्युवश्चर्पटैः सुबहुभोगाः।
कृपणाश्च ह्रस्वकर्णाः शङ्कुश्रवणाश्चमूपतयः ।।५८।।
रोमशकर्णा दीर्घायुषश्च धनभागिनो विपुलकर्णाः।
क्रूरा शिरावनद्धैर्व्यालम्बैर्मांसलैः सुखिनः ।।५९।।
मांसरहित कान वाले मनुष्य पापकर्म से मरते हैं तथा चपटे कान वाले अधिक
भोगी, छोटे कान वाले कृपण, शंकु के समान आगे से तीखे कान वाले सेनापति,
रोमयुक्त कान वाले दीर्घायु, बड़े कान वाले धनी, नाड़ियों से युत कान वाले क्रूर तथा
लम्बे और पुष्ट कान वाले सुखी होते हैं।।५८-५९।।
निर्मांसैर्मांसरहितैः कर्णैः पापमृत्युवः पापेन कर्मणा म्रियन्ते। चर्पटैर्विकीर्णैः सुबहुभोगा
अतिभागिनो भवन्ति। ह्रस्वकर्णा अल्पश्रोत्राः कृपणा अदानशीला भवन्ति। शङ्कुश्रवणा-
स्तीक्ष्णाग्रकर्णाश्चमूपतयः सेनापतयो भवन्ति।
रोमशकर्णा लोमशश्रवणा दीर्घायुषश्चिरजीविनो भवन्ति। विपुलकर्णा विस्तीर्णश्रोत्रा
धनभागिनो वित्तवन्तः। शिरावनद्धैः शिराबहुलैः कर्णैः क्रूरा विषमा भवन्ति। व्यालम्बैर्दीर्घ-
मांसलैश्च सुखिनो भवन्ति। तथा च—
ह्रस्वकर्णा महाभोगा महाकर्णाश्च ये नराः।
आवर्तकर्णा धनिनः स्निग्धकर्णास्तथैव च।।
दीर्घायुषः शङ्ककर्णाः स्फुटकर्णा महाधनाः।
सुखान्विता दीर्घकर्णा लम्बकर्णास्तपस्विनः।।
निर्मांसैः पापमरणाश्चर्पटैर्भोगिनो नराः।
दीर्घायुषो लोमकर्णा धनिनो विपुलैः स्मृताः।।
शिरावनद्धैर्विषमा मांसलैः सुखभागिनः।। इति।।५८-५९।।
अथ गण्डनासालक्षणमाह—
भोगी त्वनिम्नगण्डो मन्त्री सम्पूर्णमांसगण्डो यः।
सुखभाक् शुकसमनासश्चिरजीवी शुष्कनासश्च ॥६०॥
CC-0. JK Sanskrit Academy, Jammmu. Digitized by S3 Foundation USA