बृहत्संहिता: प्रथम भाग (आचार्य वराहमिहिर - विमला हिन्दी व्याख्या, पं. अच्युतानन्द झा)
Brihat Samhita Vol 1 with Vimala Hindi Commentary
आचार्य वराहमिहिर (टीकाकार: पं. अच्युतानन्द झा) द्वारा
पृष्ठ 636, कुल 728 में से
संदर्भ में पढ़ें५९४ बृहत्संहिता
शस्त्रस्य तैलमथितस्य ततोऽस्य पानं
पश्चाच्छितस्य न शिलासु भवेद्विघातः ॥२५॥
शस्त्र पर तिल का तेल मलने के बाद आक के वृक्ष के गोंद और मेष के सींग के
भस्म से मिली हुई कबूतर और चूहे की बीट को उसके ऊपर लेप करे, बाद में तेज
करके उससे पत्थर पर भी मारे तो वह नहीं टूटता है॥२५॥
आर्कं पयोऽर्कक्षीरम्। हुडुविषाणं मेषशृङ्गः। तस्मान्मषी तया समेतं सहितम्। पारावतः
पक्षी। आखुर्मूषिकः। अनयोः शकृता विष्ठया च युतः संयुक्त एष प्रलेपः। शस्त्रस्य
तैलमथितस्य खड्गादेस्तिलतैलेन मर्दितस्य एष प्रलेप उपरि देयः। ततस्तत्सहितमग्नौ
क्षिप्त्वा तत्र सुतप्तस्य तदपास्य पूर्वोक्तं पानं देयम्। उक्तद्रव्याणां मध्यादेकतमम्, पश्चाद-
नन्तरं शितस्य श्लक्ष्णीकृतस्य शिलासु पाषाणेषु विघातो न भवेत्, तासु न भज्यत
इति॥२५॥
अथान्यत्पानमाह—
क्षारे कदल्या मथितेन युक्ते
दिनोषिते पायितमायसं यत्।
सम्यक् शितं चाश्मनि नैति भङ्गं
न चान्यलोहेष्वपि तस्य कौण्ठ्यम् ॥२६॥
इति श्रीवराहमिहिरकृतौ बृहत्संहितायां खड्ग-
लक्षणाध्यायः पञ्चाशत्तमः ॥५०॥
केले की राख में मट्ठा मिलाकर उसमें एक अहोरात्र तक लोहे को छोड़ दे, बाद में
उसको निकाल कर तेज बनावे; फिर उससे पत्थर या अन्य लोहे पर भी मारे तो वह नहीं
टूटता है॥२६॥
इति 'विमला' हिन्दीटीकायाङ्खड्गलक्षणाध्यायः पञ्चाशः ॥५०॥
कदली वृक्षविशेषः प्रसिद्धो रम्भाख्यः। तां दग्ध्वा क्षारं यद्भवति, तस्मिन् क्षारे
मथितेन तक्रेण युक्ते सहिते दिनोषिते अहोरात्रमेकीकृत्य स्थापिते यदाऽऽयासं लोहं पायितं
दत्तपानं सम्यक् शितं तीक्ष्णीकृतमश्मनि पाषाणे भङ्गं नैति न याति, न च तस्यान्य-
लोहेष्वपरशस्त्रेष्वपि कौण्ठ्यं कुण्ठत्वं भवति॥२६॥
इति श्रीभट्टोत्पलविरचितायां संहिताविवृतौ खड्गलक्षणं
नाम पञ्चाशत्तमोऽध्यायः ॥५०॥
CC-0. JK Sanskrit Academy, Jammmu. Digitized by S3 Foundation USA