सामग्री पर जाएँ
सर्वकोश
बृहत्संहिता: प्रथम भाग (आचार्य वराहमिहिर - विमला हिन्दी व्याख्या, पं. अच्युतानन्द झा)

बृहत्संहिता: प्रथम भाग (आचार्य वराहमिहिर - विमला हिन्दी व्याख्या, पं. अच्युतानन्द झा)

Brihat Samhita Vol 1 with Vimala Hindi Commentary

आचार्य वराहमिहिर (टीकाकार: पं. अच्युतानन्द झा) द्वारा

DevanagariHindipublished728 पृष्ठ

पृष्ठ 516, कुल 728 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 516

४७४ बृहत्संहिता
मुक्ताफलानि च। ततोऽनन्तरं क्रमात् परतः वर्षाद्धर्द्धात् षड्भिर्मासैर्द्विगुणतां यान्ति। द्विगुणं
लाभं ददति॥१०॥
अथ मकरकुम्भस्थेऽर्क आह—
मृगघटसंस्थे सवितरि गृह्णीयाल्लोहभाण्डधान्यानि।
स्थित्वा मासं दद्याल्लाभार्थी द्विगुणमाप्नोति ॥११॥
मकर या कुम्भ राशिगत सूर्य के समय पूर्वोक्त उत्पात होने पर लोहा, बर्तन और
धान्यों का संग्रह करके एक मास बाद बेचने से लाभार्थी व्यापारी दूना लाभ प्राप्त करता है।
मृगो मकरः। घटः कुम्भः। सवितर्यादित्ये मृगघटसंस्थे लोहभाण्डधान्यानि गृह्णीयात्
स्थापयेत्। लोहमयानि भाण्डानि धान्यानि च मासं स्थित्वा मासं संस्थाप्य ततो दद्याद्विक्रयं
कुर्यात्। लाभार्थी द्विगुणं लाभमाप्नोति लभते॥११॥
अथ मीनस्थेऽर्क आह—
सवितरि झषमुपयाते मूलफलं कन्दभाण्डरत्नानि।
संस्थाप्य वत्सराद्धं लाभकमिष्टं समाप्नोति ॥१२॥
मीन राशिगत सूर्य के समय पूर्वोक्त उत्पात होने पर मूल, फल, कन्द, बर्तन और
रत्नों का संग्रह करके छः मास बाद बेचने से मनमाना लाभ होता है॥१२॥
सवितरि आदित्ये झषं मीनमुपयाते प्राप्ते। मूलानि। फलानि। कन्दो मूलविशेषः।
भाण्डानि नानाकाराणि। रत्नानि मणयः। एतान् गृहीत्वा वत्सराद्धं मासषट्कं संस्थाप्येष्टं
यथाभिलषितं लाभं वृद्धिं समाप्नोति लभते॥१२॥
अत्रैव पुनरपि विशेषमाह—
राशौ राशौ यस्मिन् शिशिरमयूखः सहस्रकिरणो वा।
युक्तोऽधिमित्रदृष्टस्तत्रायं लाभको दिष्टः ॥१३॥
जिस-जिस राशि में स्थित चन्द्र या सूर्य अपने तात्कालिक अधिमित्र ग्रह से युत या
दृष्ट हों, उसी राशि में पूर्वोक्त लाभ होता है; अन्यत्र नहीं॥१३॥
यस्मिन् राशौ राशौ मेषादिके शिशिरमयूखश्चन्द्रः सहस्रकिरणो वा सूर्यः। अधिमित्रेण
तात्कालिकेन दृष्टो विलोकितो मित्रयुक्तश्च भवति। यतस्तत्कालं दशायबन्धुसहजस्वान्तेषु
स्थितो ग्रहो मित्रं भवति। तद्युक्तत्वात्तेन मित्रयुक्तोऽधिमित्रदृष्टः। तत्र तस्मिन् राशौ अयं
लाभको दिष्टोऽभिहितो नान्यत्र योगासम्भवात्। यतोऽमावास्यापौर्णमास्योरयं विचारः।
उत्पातदर्शनात्। अतः शिशिरमयूखसहस्रकिरणग्रहणं कृतम्। तथा च काश्यपः—
राशौ राशौ स्थितः सूर्यः शशी वा मित्रसंयुतः।
अधिमित्रेण सन्दृष्टो यथा लाभप्रदः स्मृतः॥ इति॥१३॥
CC-0. JK Sanskrit Academy, Jammmu. Digitized by S3 Foundation USA