बृहत्संहिता: प्रथम भाग (आचार्य वराहमिहिर - विमला हिन्दी व्याख्या, पं. अच्युतानन्द झा)

द्रव्यनिश्चयाध्यायः ४६९
अत्रैव विशेषमाह—
राशेर्यस्य क्रूराः पीडास्थानेषु संस्थिता बलिनः ।
तत्रोक्तद्रव्याणां महर्घता दुर्लभत्वं च ॥४१॥
जिस राशि से पीडास्थान ( उपचयस्थान ) में स्थित होकर पापग्रह ( रवि, मङ्गल,
शनि ) बली ( मित्रगृह, स्वगृह, उच्च या स्वनवांश में स्थित या शुभग्रहों से दृष्ट ) हो तो
उस राशि के कथित द्रव्य अधिक मूल्य वाले और अलभ्य होते हैं।।४१।।
यस्य राशेः क्रूराः पापा रविभौमसौराः पीडास्थानेषूपचयस्थानेष्ववस्थितास्ते च बलिनो
वीर्यवन्तो मित्रस्वक्षेत्रोच्चस्वनवांशकेषु स्थिताः शुभेक्षिताश्च तत्रोक्तद्रव्याणां तस्य राशेर्यानि
प्रोक्तानि द्रव्याणि तेषां कथितद्रव्याणां महर्घता बहुमूल्यत्वं दुर्लभत्वं च दुष्प्रापत्वं भवति।
तथा च काश्यपः—
राशेरनिष्टस्थानेषु पापाश्च सबलाः स्थिताः।
तद्द्रव्याणां नाशकरा दुर्लभास्ते भवन्ति हि।। इति ।।४१।।
अन्यदप्याह—
इष्टस्थाने सौम्या बलिनो येषां भवन्ति राशीनाम्।
तद्द्रव्याणां वृद्धिः सामर्थ्यं वल्लभत्वं च ॥४२॥
जिस राशि से इष्ट स्थान ( पूर्व कथित वृद्धि स्थान ) में बली होकर शुभग्रह ( बुध,
गुरु और शुक्र ) स्थित हों तो उस राशि के कथित द्रव्य अल्प मूल्य से मिलने वाले और
प्रिय होते हैं।।४२।।
येषां राशीनां सौम्याः शुभग्रहा बुधगुरुशुक्रा इष्टस्थानस्थाः। इष्टस्थानानि यथा जीवश्व-
तुरादिषु स्थितो बुधश्च द्व्यादिषु स्थितः शुक्रः षट्सप्तमरहितेषु। एतेषु स्थानेषु बलिनो ये
येषां राशीनां भवन्ति तद्द्रव्याणां तस्य राशेर्यानि द्रव्याणि तेषां सामर्थ्यं समर्घता वल्लभत्वं
च भवति। तथा च काश्यपः—
इष्टस्थाने स्थिताः सौम्या बलिनो येषु राशिषु।
भवन्ति तद्द्रवानां च द्रव्याणां शुभदाः स्मृताः।। इति।।४२।।
अन्यदप्याह—
गोचरपीडायामपि राशिर्बलिभिः शुभग्रहैर्दृष्टः ।
पीडां न करोति तथा क्रूरैरेवं विपर्यासः ॥४३॥
इति श्रीवराहमिहिरकृतौ बृहत्संहितायां द्रव्य-
निश्चयाध्यायैकचत्वारिंशः ॥४१॥
गोचर-पीडा में स्थित राशि ( बृहस्पति आदि ग्रहों को उक्त चतुर्थ आदि शुभ स्थानों
CC-0. JK Sanskrit Academy, Jammmu. Digitized by S3 Foundation USA