बृहत्संहिता: प्रथम भाग (आचार्य वराहमिहिर - विमला हिन्दी व्याख्या, पं. अच्युतानन्द झा)
Brihat Samhita Vol 1 with Vimala Hindi Commentary
आचार्य वराहमिहिर (टीकाकार: पं. अच्युतानन्द झा) द्वारा
पृष्ठ 41, कुल 728 में से
संदर्भ में पढ़ें॥ श्रीः ॥
वराहमिहिरकृता
बृहत्संहिता
‘भट्टोत्पलविवृति’समन्वित‘विमला’हिन्दीव्याख्यायुता
अथ शास्त्रोपनयनाध्यायः
जयति जगतः प्रसूतिर्विश्वात्मा सहजभूषणं नभसः ।
द्रुतकनकसदृशदशशतमयूखमालार्चितः सविता ॥१॥
❁ विमला ❁
संसार की उत्पत्ति का कारण—‘अग्नौ हुताहुतिः सम्यगादित्यमुपतिष्ठते। आदित्या-
ज्जायते वृष्टिर्वृष्टेरन्नं ततः प्रजाः।।’ ( मनु )। विश्व की आत्मा—‘सूर्य आत्मा जगतस्तस्थुषश्च’
( श्रुति )। आकाश का स्वाभाविक आभूषण और द्रवित सुवर्ण के समान अनेक किरणों
से शोभायमान श्री सूर्य भगवान् सर्वोत्कृष्टता से वर्तमान हैं।।१।।
❁ भट्टोत्पलविवृति ❁
ब्रह्माजशङ्कररवीन्दुकुजज्ञजीवशुक्रार्कपुत्रगणनाथगुरून प्रणम्य।
यः संग्रहोऽर्कवरलाभविवृद्धबुद्धेरावन्तिकस्य तमहं विवृणोमि कृत्स्नम्।।१।।
यच्छास्त्रं सविता चकार विपुलैः स्कन्धैस्त्रिभिर्ज्योतिषं
तस्योच्छित्तिभयात् पुनः कलियुगे संसृत्य यो भूतलम्।
भूयः स्वल्पतरं वराहमिहिरव्याजेन सर्वं व्यधा-
दित्यं यं प्रवदन्ति मोक्षकुशलास्तस्मै नमो भास्वते।।२।।
वराहमिहिरोदधौ सुबहुभेदतोयाकुले
ग्रहर्क्षगणयादसि प्रचुरयोगरत्नोज्ज्वले।
भ्रमन्ति परितो यतो लघुधियोऽर्थलुब्धास्ततः
करोमि विवृतिप्लवं निजधियाऽहमत्रोत्पलः।।३।।
कानीह शास्त्रे सम्बन्धाभिधेयप्रयोजनानि भवन्तीत्युच्यते—वाच्यवाचकलक्षणः
सम्बन्धः। वाच्योऽर्थो वाचकः शब्दः। अथवापायोपेयलक्षणः सम्बन्धः। उपायस्त्विदं
CC-0. JK Sanskrit Academy, Jammmu. Digitized by S3 Foundation USA