सामग्री पर जाएँ
सर्वकोश
बृहत्संहिता: प्रथम भाग (आचार्य वराहमिहिर - विमला हिन्दी व्याख्या, पं. अच्युतानन्द झा)

बृहत्संहिता: प्रथम भाग (आचार्य वराहमिहिर - विमला हिन्दी व्याख्या, पं. अच्युतानन्द झा)

Brihat Samhita Vol 1 with Vimala Hindi Commentary

आचार्य वराहमिहिर (टीकाकार: पं. अच्युतानन्द झा) द्वारा

DevanagariHindipublished728 पृष्ठ

पृष्ठ 327, कुल 728 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 327

ग्रहभक्तियोगाध्यायः २८७
सुरूपसुभगोद्यानकामुकाः कामचारिणः।
वेसरा मधुरा हृद्याः सलिलाशयजीविनः।।
तरुणा योषितः क्रीडाविदुषो जनगोष्ठिकाः।
चित्राण्डजाश्च कौशेयं पत्रोर्णं काशिकौशिकाः।।
पिप्पल्यश्चन्दनं जातीफलमामलकानि च।
गन्धपत्रस्य लोध्रस्य शुक्रश्चाधिपतिः स्मृतः।। इति।।२५-२९।।
अथ शनैश्चरस्याह—
आनर्ताबुर्दपुष्करसौराष्ट्राभीरशूद्ररैवतकाः ।
नष्टा यस्मिन् देशे सरस्वती पश्चिमो देशः ॥३०॥
कुरुभूमिजाः प्रभासं विदिशा वेदस्मृती महीतटजाः ।
खलमलिननीचतैलिकविहीन सत्त्वोपहतपुंस्त्वः ॥३१॥
बान्धनशाकुनिकाशुचिकैवर्तविरूपवृद्धसौकरिकाः ।
गणपूज्यस्खलितव्रतशबरपुलिन्दार्थपरिहीनाः ॥३२॥
कटुतिक्तरसायनविधवयोषितो भुजगतस्करमहिष्यः ।
खरकरभचणकवातलनिष्पावाश्चार्कपुत्रस्य ॥३३॥
आनर्त, अर्बुद, पुष्कर, सौराष्ट्र, आभीर, शूद्र, रैवतक, सरस्वती नदी जहाँ पर अलक्षित
हुई है—वह प्रदेश ( पश्चिम प्रदेश ), कुरुभूमि में उत्पन्न मनुष्य ( स्थानेश्वर में निवास
करने वाले ), प्रभास क्षेत्र, विदिशा नगरी, वेदस्मृती नदी, मही नदी के तट में उत्पन्न
मनुष्य, खल, मलिन, नीच, तेली, निर्बल, नपुंसक, बन्धन-स्थानस्थित, पक्षियों को मारने
वाले, अशुचि में रत ( अपवित्र ), धीवर, कुरूप, वृद्ध, सूअर पालने वाले ( डोम ),
सङ्घियों में प्रधान, नियम को नहीं पालन करने वाले, शबर, पुलिन्द ( म्लेच्छ जाति ),
दरिद्र, कटु द्रव्य ( मरीच आदि ), तिक्त ( निम्ब आदि ), रसायन, विधवा स्त्री, सर्प,
चोर, महिषी ( भैंस ), गदहा, ऊँट, चना, वातल ( मटर-राजमाष आदि ), धान्य—इन
सबों का स्वामी शनि है।।३०-३३।।
आनर्ता जनाः। आर्बुदाः। पुष्कराः। सौराष्ट्राः। आभीराः। शूद्राः। रैवतकाः। यस्मिन्
देशे सरस्वती नष्टा अदर्शनं गता। स पश्चिमो देशः।।
कुरुभूमिजा जनाः। स्थानेश्वरे ये निवसन्ति। प्रभासं स्थानम्। विदिशा नगरी।
वेदस्मृती नदी। महीनदीतटे ये जाताः। खला दुर्जनाः। मलिना मलोपेताः। नीचा अध-
मकर्मकराः। तैलिकाः प्रसिद्धाः। विहीन सत्त्वा निःसत्त्वाः। उपहतपुंस्त्वा उपहतो नष्टः
पुम्भावो येषां षण्ढप्राया इत्यर्थः।
बन्धना बन्धनपाला बन्धनस्थाश्च। शाकुनिकाः पक्षिघातकाः। अशुचिरताः। कैवर्ता
CC-0. JK Sanskrit Academy, Jammmu. Digitized by S3 Foundation USA