बृहत्संहिता: प्रथम भाग (आचार्य वराहमिहिर - विमला हिन्दी व्याख्या, पं. अच्युतानन्द झा)
Brihat Samhita Vol 1 with Vimala Hindi Commentary
आचार्य वराहमिहिर (टीकाकार: पं. अच्युतानन्द झा) द्वारा
पृष्ठ 254, कुल 728 में से
संदर्भ में पढ़ें२१४ बृहत्संहिता
यं चापि वर्णमुपगच्छति तत्सवर्णान्
सूर्यात्मजः क्षपयतीति मुनिप्रवादः ॥२१॥
इति श्रीवराहमिहिरकृतौ बृहत्संहितायां
शनैश्चरचाराध्यायः दशमः ॥१०॥
यदि शनैश्चर का वर्ण वैडूर्य मणि के समान निर्मल हो तो प्रजाओं को शुभ करने
वाला होता है। बाण या अतसी पुष्प के समान काला हो तो भी शुभ है। साथ ही शनैश्चर
जिस तरह के वर्ण को धारण करे, उसके समान वर्ण वाले मनुष्यों का नाश करता है।
जैसे—श्वेत वर्ण का हो तो ब्राह्मण का, रक्त वर्ण का हो तो क्षत्रिय का, पीत वर्ण का हो
तो वैश्य का तथा कृष्ण वर्ण का हो तो शूद्र का नाश करता है। इस प्रकार प्राचीन मुनियों
का वचन है।
इति 'विमला' हिन्दीटीकायां शनैश्चरचाराध्यायो दशमः ॥१०॥
सूर्यात्मजः सौरो वैडूर्यकान्तिविमलो वैडूर्यस्य मणेरिव कान्तिः प्रभा विमला निर्मला
यस्य स तथाभूतः प्रजानां लोकानां शुभकृत्। शुभं श्रेयः करोति। तथा बाणपुष्पाणामतिकृष्ण-
वर्णानामतसीकुसुमानां चातिनीलवर्णानां वर्णनिभस्तत्सदृशकान्तिः शस्तः प्रशस्तः। यं
चापि वर्णमुपगच्छतीति। यादृशं वर्णं सितं रक्तं पीतं कृष्णमुपगच्छति समाश्रयति तत्स-
वर्णांस्तत्समानवर्णान् द्विजादीन् क्षपयति नाशयति। तद्यथा—श्वेतवर्णो ब्राह्मणान्नाशयति।
रक्तः क्षत्रियान्। पीतो वैश्यान्। कृष्णः शूद्रानिति। इत्येवम्प्रकारो मुनीनां गर्गादीनां प्रवादो
वचनमित्यर्थः। तथा च गर्गः—
भवत्यर्कात्मजे रूक्षे श्यावपीतारुणप्रभे।
तदात्मकानां भावानां क्षुच्छस्त्राग्निकृतं भयम्।।
तथा पराशरश्च—
पाण्डुः स्निग्धोऽमलः श्यामो विस्तृतार्चिः शनैश्चरः।
मार्गस्थश्च प्रसव्यश्च नक्षत्राद्वित्त इष्यते।। इति।।२१।।
इति श्रीभट्टोत्पलविरचितायां संहिताविवृतौ
शनैश्चरचारो नाम दशमोऽध्यायः ॥१०॥
CC-0. JK Sanskrit Academy, Jammmu. Digitized by S3 Foundation USA