बृहत्संहिता: प्रथम भाग (आचार्य वराहमिहिर - विमला हिन्दी व्याख्या, पं. अच्युतानन्द झा)
Brihat Samhita Vol 1 with Vimala Hindi Commentary
आचार्य वराहमिहिर (टीकाकार: पं. अच्युतानन्द झा) द्वारा
पृष्ठ 251, कुल 728 में से
संदर्भ में पढ़ेंशनैश्चरचाराध्यायः २११
पूर्वाषाढ़ा में स्थित शनैश्चर अंग, वंग, कोशल, गिरिव्रज, मगध, पुण्ड्र, मिथिला और
ताम्रलिप्ती देश में निवास करने वाले मनुष्यों को पीड़ित करता है।।१४।।
आप्ये पूर्वाषाढायां स्थिते सौरे अङ्गा जनाः। वङ्गाः। कौशलाः। गिरिव्रजा जना एव।
मगधाः। पुण्ड्राः। मिथिलाश्च। एते सर्व एवोपतापं यान्ति उपद्रवं प्राप्नुवन्ति। ये च
जनास्ताम्रलिप्त्यां नगर्यां वसन्ति तेऽप्युपतापं यान्ति।।१४।।
अथोत्तराषाढायामाह—
विश्वेश्वरेऽर्कपुत्रश्चरन् दशार्णान्निहन्ति यवनांश्च।
उज्जायिनीं शबरान् पारियात्रिकान् कुन्तिभोजांश्च ।।१५।।
उत्तराषाढ़ा नक्षत्र में स्थित शनैश्चर दशार्ण देश में रहने वाले मनुष्य, यवन, उज्जायिनी
देश, शबर जाति, पारियात्र (पर्वत पर रहने वाले) और कुन्तिभोज देश में स्थित मनुष्यों
को पीड़ित करता है।।१५।।
विश्वेश्वरे उत्तराषाढायामर्कपुत्रः शनैश्चरश्चरंस्तिष्ठन् जनान् यवनांश्च निहन्ति नाशयति।
चशब्दः समुच्चये। उज्जायिनीं देशम्। शबरान् जनान्। पारियात्रिकान् पारियात्रे गिरौ ये
निसवन्ति तान्। कुन्तिभोजांश्च जनानेतांश्च निहन्ति नाशयति।।१५।।
अथ श्रवणधनिष्ठयोराह—
श्रवणे राजाधिकृतान् विप्राग्र्यभिषक्पुरोहितकलिङ्गान्।
वसुभे मगधेशजयो वृद्धिश्च धनेष्वधिकृतानाम् ।।१६।।
श्रवणा नक्षत्र में स्थित शनैश्चर राजा के अधिकारी, प्रधान ब्राह्मण, वैद्य और पुरोहितों
को पीड़ित करता है। धनिष्ठा नक्षत्र में स्थित शनैश्चर हो तो मगधेश्वर की विजय और
धनाधिकारी की वृद्धि होती है।।१६।।
श्रवणे स्थितः सौरो राजाधिकृतान्। राज्ञा नृपेणाधिकारे स्थापितान् नियोगिन
इत्यर्थः। विप्राग्र्यान् ब्राह्मणप्रधानान्। भिषजो वैद्याः। पुरोहिता आचार्याः। कलिङ्गा जनाः।
एतांश्च निहन्ति। वसुभे धनिष्ठायां स्थितः सौरो मगधेशस्य मगधाधिपतेर्जयः। तथा
धनेष्वधिकृतानां वित्तरक्षणे विनियुक्तानां वृद्धिर्भवति।।१६।।
अथ शतभिषक्पूर्वभद्रपदोत्तरभद्रपदास्वाह—
साजे शतभिषजि भिषक्कविशौण्डिकपण्यनीतिवृत्तीनाम्।
आहिर्बुध्न्ये नद्यो यानकराः स्त्रीहिरण्यं च ।।१७।।
यदि शनि शतभिषा या पूर्वाभाद्रपदा नक्षत्र में स्थित हो तो वैद्य, कवि, शौण्डिक
(मद्य बेचने वाले ), खरीद-बिक्री करने वाले और नीति शास्त्र जानने वाले पीड़ित होते
हैं। यदि उत्तराभाद्रपदा में शनैश्चर बैठा हो तो नदी-तीर में निवास करने वाले, रथाधिकारी,
शिल्पी, स्त्री और सुवर्ण का नाश करता है।।१७।।
CC-0. JK Sanskrit Academy, Jammmu. Digitized by S3 Foundation USA