बृहत्संहिता: प्रथम भाग (आचार्य वराहमिहिर - विमला हिन्दी व्याख्या, पं. अच्युतानन्द झा)
Brihat Samhita Vol 1 with Vimala Hindi Commentary
आचार्य वराहमिहिर (टीकाकार: पं. अच्युतानन्द झा) द्वारा
पृष्ठ 223, कुल 728 में से
संदर्भ में पढ़ेंबृहस्पतिचाराध्यायः १८३
इति तस्मिन् शास्त्रे यत्कथितमुक्तं तदत्रास्मिन् बृहस्पतिचारे सर्व समासतः संक्षेपतः
कथितमुक्तम्। तथा च समाससंहितायाम्—
ऐन्द्रे तृतीयमशुभं द्वितीयवर्जानि पञ्चमे तु युगे ।
पित्र्ये युगे तृतीयं चतुर्थमपि पापदं वर्षम् ।।
वैश्वे तृतीयमशुभं शुभदान्युक्तानि चावशेषाणि ।
सौम्ये द्वितीयवर्षं शुभावहं यत्तृतीयं तु ।।
प्रथितं शुभमैन्द्राग्नौ तृतीयवर्षं तथाश्विदैवत्ये।
भाग्ये प्रथमं वर्षं षष्ट्यब्दस्यैष संक्षेपः।। इति ।। ५२ ।।
अथ बिम्बलक्षणमाह—
अकलुषांशुजटिलः पृथुमूर्तिः कुमुदकुन्दकुसुमस्फटिकाभः ।
ग्रहहतो न यदि सत्पथवर्ती हितकरोऽमरगुरुर्मनुजानाम् ।। ५३ ।।
इति श्रीवराहमिहिरकृतौ बृहत्संहितायां
बृहस्पतिचाराध्यायोऽष्टमः ।। ८ ।।
निर्मल किरण वाला, जटिल ( सघन किरण वाला ), विशाल बिम्ब वाला, कुमुदपुष्प,
कुन्दपुष्प या स्फटिक मणि के समान कान्ति वाला, ग्रहयुद्ध में अविजित होकर सत्पथ
( ग्रहनक्षत्रों के उत्तरमार्ग ) में गत बृहस्पति मनुष्यों का हितकारी होता है ।। ५३ ।।
इति 'विमला' हिन्दीटीकायां बृहस्पतिचाराध्यायोऽष्टमः ।। ८ ।।
एवंविधोऽमरगुरुर्बृहस्पतिर्मनुजानां मनुष्याणां हितकरः शिवप्रदः। कीदृशः ? अक-
लुषांशुर्निर्मलरश्मिः । जटिलः समन्ततो रश्मिभिर्व्याप्तः। पृथुमूर्तिर्विस्तीर्णदेहः। तथा कुमु-
दस्य कुमुदपुष्पस्य कुन्दकुसुमस्य स्फटिकस्य च मणेः सदृशी आभा कान्तिर्यस्य। अति-
स्निग्धः श्वेतवर्ण इत्यर्थः। यदि च ग्रहहतो न भवति ग्रहयुद्धे अन्येन ग्रहेण विजितो न
भवति। तथा सत्पथवर्ती ग्रहनक्षत्राणामुत्तरमार्गगोचराणामधिकृतश्चेति ।। ५३ ।।
इति श्रीभट्टोत्पलविरचितायां संहिताविवृतौ
बृहस्पतिचारो नामाष्टमोऽध्यायः ।। ८ ।।
CC-0. JK Sanskrit Academy, Jammmu. Digitized by S3 Foundation USA