सामग्री पर जाएँ
सर्वकोश
बृहत्संहिता: प्रथम भाग (आचार्य वराहमिहिर - विमला हिन्दी व्याख्या, पं. अच्युतानन्द झा)

बृहत्संहिता: प्रथम भाग (आचार्य वराहमिहिर - विमला हिन्दी व्याख्या, पं. अच्युतानन्द झा)

Brihat Samhita Vol 1 with Vimala Hindi Commentary

आचार्य वराहमिहिर (टीकाकार: पं. अच्युतानन्द झा) द्वारा

DevanagariHindipublished728 पृष्ठ

पृष्ठ 173, कुल 728 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 173

राहुचाराध्यायः १३३
पौण्ड्रौड्रकेकयजनानथ चाश्मकांश्च
तापःस्पृशत्यमरपोऽत्र विचित्रवर्षी ॥७४॥
यदि चैत्र मास की अमा में सूर्य-ग्रहण और पूर्णिमा में चन्द्र-ग्रहण हो तो चित्रकार,
लेखक, गान विद्या जानने वाले, रूपोपजीवी (वेश्या आदि), निगम (वेद) को जानने
वाले, सोना बेचने वाले, पौण्ड्र, औड्र, केकय और अश्मक देश में रहने वाले पीड़ित होते
हैं। संसार में अमरप (इन्द्र) विचित्रवर्षी (विचित्रवर्षी = कहीं वृष्टि और कहीं नहीं वृष्टि
करने वाले) होते हैं॥७४॥
चैत्र्याममावास्यायां पौर्णमास्यां वा चित्रकराश्चित्रज्ञाः शिल्पिनः, लेखका लिपिज्ञाः,
गेयसक्ता गीतरता एतान्। तथा रूपोपजीविनो वेश्याजनाः। निगमा वेदपाठकाः। हिरण्यपण्याः
सुवर्णविक्रयिणः एतानपि। तथा पौण्ड्रा जनाः। औड्राः केकया एते सर्व एव जनाः।
अथशब्दः पादपूरणे। अश्मकांश्च जना एव, एतान् सर्वान् तापः सन्तापः स्पृशति। एते
पीडिता भवन्तीत्यर्थः। अत्रास्मिन् वर्षे अमरप इन्द्रो विचित्रवर्षी। विचित्रं नानाप्रकारं वर्षति।
क्वचिन्न वर्षति क्वचिद्वर्षतीत्यर्थः। केषाञ्चित् पाठः—अमरराडपि चित्रवर्णः॥७४॥
अथ वैशाख आह—
वैशाखमासे ग्रहणे विनाश-
मायान्ति कर्पासतिलाः समुद्गाः ।
इक्ष्वाकुयौधेयशकाः कलिङ्गाः
सोपप्लवाः किन्तु सुभिक्षमस्मिन् ॥७५॥
यदि वैशाख मास की अमा में सूर्य-ग्रहण और पूर्णिमा में चन्द्र-ग्रहण हो तो कपास,
तिल और मूंग का नाश होता है। इक्ष्वाकु, यौधेय और कलिङ्ग देश में उपद्रव होते हैं;
किन्तु संसार में सुभिक्ष होता है॥७५॥
वैशाखमासे ग्रहणे कर्पासास्तिलाः समुद्गा मुद्गसहिता एते विनाशमायान्ति गच्छन्ति।
तथैक्ष्वाकवो जना यौधेयाः शका कलिङ्गा एते सर्वे सोपप्लवाः सोपद्रवाः। किन्तु पुन-
रस्मिन् ग्रहणे सुभिक्षं च भवति॥७५॥
अथ ज्येष्ठ आह—
ज्येष्ठे नरेन्द्रद्विजराजपत्न्यः सस्यानि वृष्टिश्च महागणाश्च।
प्रध्वंसमायान्ति नराश्च सौम्याः साल्वैः समेताश्च निषादसङ्घाः ॥७६॥
यदि ज्येष्ठ मास की अमा में सूर्य-ग्रहण और पूर्णिमा में चन्द्र-ग्रहण हो तो राजा,
ब्राह्मण, राजपत्नी, धान्य, वृष्टि, महागण, उत्तर दिशा में रहने वाले मनुष्य, साल्व देशवासी,
निषाद—इन सबों का नाश होता है॥७६॥
ज्येष्ठे मासि पर्वणि ग्रहणे नरेन्द्रा राजानो द्विजा ब्राह्मणा राजपत्न्यो राजस्त्रियः।
CC-0. JK Sanskrit Academy, Jammmu. Digitized by S3 Foundation USA