बृहत्संहिता (आचार्य वराहमिहिर - स्थापत्य, खगोल, मौसम व जल विज्ञान)

422 बृहत्संहितायाम् [Adh. LIII. Sl. 2, 3.
historical value with Brahman, Viswakarman, Vasudeva. In the
opening stanzas of the विश्वक, we find,
यदुक्तं शम्भुना पूर्वं वास्तुशास्त्रं पुरातनम् ॥
पराशरः प्राह बृहद्रथाय बृहद्रथः प्राह च विश्वकर्मणे ।
स विश्वकर्मा जगतां हिताय प्रोवाच शास्त्रं बहुभेदयुक्तम् ॥
विश्वकर्मोवाच ।
वास्तुशास्त्रं प्रवक्ष्यामि लोकानां हितकाम्यया ।
The Viswak seems to be a compilation, for most of the pas-
sages quoted by Utpala, either from what he terms किरणाख्यतन्त्र
or from Garga, from Brihaspati, Viswakarman himself, Kasyapa
etc., recur in the Viswak, a copy of which is in the translator's
possession."
किमपि किल भूतमभवद्रुन्धानं रोदसी शरीरेण ।
तदमरगणेन सहसा विनिगृह्याधोमुखं न्यस्तम् ॥२॥
यत्र च येन गृहीतं विबुधेनाधिष्ठितः स तत्रैव ।
तदमरमयं विधाता वास्तुनरं कल्पयामास ॥३॥
Slokas 2-3—There was, it is said, some Being that
obstructed the Earth and the Sky with its body. That
was suddenly caught hold of and placed topsy-turvy by
the multitude of Gods, who became the presiding deities
of the several limbs of the Being that were touched by
them. The creator ordained that Being to be the House-
God of the nature of Gods.
तथा च बृहस्पतिः ।
पुरा कृतयुगे ह्यासीन्महद्भूतं समुत्थितम् ।
व्याप्यमानं शरीरेण सकलं भुवनं ततः ॥
तद्दृष्ट्वा विस्मयं देवा गताः सेन्द्रा भयावृताः ।
ततस्तैः क्रोधसन्तप्तैर्गृहीत्वा तमथासुरम् ॥
विनिक्षिप्तमधोवक्त्रं स्थितास्तत्रैव ते सुराः ।
तमेव वास्तुपुरुषं ब्रह्मा समभिकल्पयेत् ॥