बृहद्देशी (मतंग मुनि - राग-पद्धति का विश्व में सर्वप्रथम प्रतिपादक ग्रन्थ)

भाषालक्षणम् । १३३
इत्येताः प्रकटा लोके भाषा बहुमताः स्मृताः ।
यथा यथा प्रयुञ्जीत तस्य सा तु विवर्तिता ॥
तथा सर्वप्रयत्नेन गीयते लक्षणान्विता ।
श्रोतव्या गायकैर्नित्यं परिहासार्थकौशिलि(?) ॥
यत्किञ्चिदाह्वये + + समस्तं नाशयेत् + तत् ।
सर्व+न्त्रामरागेषु भाषाणामुपलभ्यते ॥
सर्वागमसंहितायां याष्टिकप्रमुखभाषा(ख्या ? )लक्षणा-
ध्यायः चतुर्थः ॥
अतःपरं प्रवक्ष्यामि शार्दूलमते भाषालक्षणं —
पञ्चमांशा तु षड्जा(ता ?न्ता) भाषाभाषे प्रयोजयेत् ।
देवालवर्धनी पूर्णा भाषा चैषामनुक्रमात् ॥
उदाहरणं — पापानीसासा। नीसारीरीधापापामामा
मामाधासासासानिसारिरीनिधमागाप/धासासानीधानीधा
देवालवर्धनी ।
मध्यमांशा तु षड्जान्ता पौराली देशसम्भवा ।
संपूर्णा गीयते नित्यं भाषा वै टक्करागजा ॥
उदाहरणं — मामामामागारीरीरीसारिमरिगागारिग-
रिगसासानिधामाधामामाधाधनिसानिगागागागानिधानिसा-
सामानीगमापधानीनिधपधानि धापाममामामागामागारि-
रि । गासानिसा । पौराली ।
(वैध?धैव)तांशा तु षड्जान्ता पञ्चमर्षभवर्जिता ।
शकभाषा त्वौडुविता त्रावणी कामिनीषु च ॥