बृहद्देशी (मतंग मुनि - राग-पद्धति का विश्व में सर्वप्रथम प्रतिपादक ग्रन्थ)

भाषालक्षणम् । १३१
अथ टक्ककैशिके —
धैवताद्यन्तसंयुक्ता ज्ञेया मालवपञ्चमी ।
षड्जऋषभसंवादो बहुधैव तयोस्तथा ॥
संपूर्णा सुस्वरा ह्येषा देशभाषा मनोहरा ।
उदाहरणं — धैवत । धापाधैवतधाधाधारिमामाधा ।
पामधाधापामागरिमाधापाधा । मालवा ।
षड्जांशा धैवतन्यासा विज्ञेया भिन्नलालिका ।
धैवतनिषादबाहुल्या दृश्यते च परस्परम् ॥
किञ्चिद् दृष्टं न दृष्टं च भिन्नपञ्चमसंज्ञिता ।
एषा तु कथिता लोके भाषा सङ्कीर्णशोभना ॥
उदाहरणं — सासासागासाधानीसासाधानीमधनि-
धाधाधानिधामाधानिमधापाधाधाधा । भिन्नलालिता ।
गान्धारांशा धैवतान्ता द्राविडी संप्रकीर्तिता ।
द्विश्रुतीनां च गमनं षड्जधैवतयोस्तथा ॥
द्राविडविषये ह्येषा देशाख्या सुमनोहरा ।
उदाहरणं— धानिमधानिंधाधाधानिधामधापाधाधा-
धापामाधाधागामाधाधासागासानिधाधापामागाममनि । द्रा-
विडी । एताष्टक्कैशिकभाषास्तिस्रः ।
अथ वेसरषाडवे—
मध्यमाद्यन्तसंयुक्ता विज्ञेया ब्राह्मषाड(वे ? वा) ।
(वि ? द्वि)श्रुतिभ्यां च संवादो मध्यमर्षभयोस्तथा ॥
सुसंपूर्णस्वरा ह्येषा क्रिया चै गीयते जनैः ।
ब्राह्मषाडविका तत्र भाषा वेसरषाडवे ॥