बृहद्देशी (मतंग मुनि - राग-पद्धति का विश्व में सर्वप्रथम प्रतिपादक ग्रन्थ)

भाषालक्षणम् । १२७
बङ्गालदेशसम्भूता वङ्गाली दिव्यरूपिणी ।
एषा भाषा रसा च + धैवतस्यापि वल्लभा ॥
प्रयोगे श्लक्ष्णसूक्ष्मश्च गायकैः स्वरशोभितैः ।
उदाहरणं — धारीसारीगागाधारीसारीमानीसानीनी-
सांसासं। रिधामापाधाधारिसामाध। निधाधा । वङ्गाली ।
मध्यमांशा धैवतान्ता पञ्चमर्षभदुर्बला ।
षड्जमध्यमसंवादः षड्जगान्धारयोस्तथा ॥
सिन्धुविषयसंभूता देशाख्यां सैन्धवीं विदुः ।
उदाहरणं — नी। माधानीधानीसागासामासासागा-
मागामागासानिसानिधामापासामामासामाधा मानिसासासा -
सागारीधानिधापामाधानीथामाधाधाधा । सैन्धवी । (सै-
न्धर्वी ?)।
गान्धारांशा तु कालिन्दी धैवतान्ता चतुःस्वरा ।
पञ्चमर्षभहीना च निषादेन च दुर्बला ॥

• एषा ह्यन्तरभाषा वै कालिङ्गे सा तु गीयते ।
• हृद्या मनोहरा ह्येषा पञ्चमाद्वानुगीयते ॥
  उदाहरणं — गासामागामागासासासासाधामासा-
  साधामांनीमामासासासासामाधामामाधासासाधानीगाधा ।
  कालिन्दी ।
  षड्जान्ता धैवतान्न्यासा हीनौ गान्धारपञ्चमौ ।
  षड्ज + + + + + + + , धैवतयोस्तथा ॥
  एषा ह्यन्तरभाषा वै पुलिन्देन तु गीयते ।
  पुलिन्दके तु विख्याता षड्जऔडुवितारतधा ॥