बीजगणितम् (भास्कराचार्य द्वितीय - प्राचीन भारतीय समीकरण एवं बीजगणित सूत्र सटीक)

एकवर्णसमीकरणम् । ४९
(१) अथ वा प्रथमप्रमाणफलेन द्वितीयप्रमाणफले विभक्ते यल्ल-
भ्यते तद्गुणगुणितेन द्वितीयमूलधनेन तुल्यमेव प्रथममूलधनं स्यात्
कथमन्यथा समे काले समं फलं स्यात् । अतो द्वितीयस्यायं गुणः २ ।
एकगुणं द्वितीयमूलधनमेकोनगुणगुणितं फलवर्गे वर्त्ततेऽत एकोन
गुणेन इष्टकल्पितफलान्तरस्य वर्गे भक्ते द्वितीयमूलधनं स्यात् । तत्
फलवर्गयुतं प्रथममूलधनं स्यात् । अत्र कल्पितफलवर्गः ४ । अतः
प्रथमद्वितीयमूलधने ८, ४ । फलम् २ । यदि शतस्य पञ्च फलान्तरं
तदाऽष्टानां किमिति लब्धमेकमासेऽष्टानां फलम् २/५ । यद्यनेनैको मास-
स्तदा द्विकेन किमिति लब्धा मासाः ५ ।
उदाहरणम् ।
एककशताद्दत्तधनात् फलस्य वर्गं विशोध्य परिशिष्टम् ।
पञ्चकशतेन दत्तं तुल्यः कालः फलं च तयोः ॥ ८ ॥
अत्र गुणकः ५ । एकोनेगुणेन ४ इष्टफलस्यास्य वर्गे १६ भक्ते
जातं द्वितीयधनम् ४ । इदं फलवर्गयुतं जातं प्रथमधनम् २०
अतोऽनुपातद्वयेन कालः २० ।
एवं स्वबुद्ध्यैवेदं सिद्ध्यति