सामग्री पर जाएँ
सर्वकोश
बीजगणितम् (भास्कराचार्य द्वितीय - प्राचीन भारतीय समीकरण एवं बीजगणित सूत्र सटीक)

बीजगणितम् (भास्कराचार्य द्वितीय - प्राचीन भारतीय समीकरण एवं बीजगणित सूत्र सटीक)

Bijaganitam of Bhaskaracharya II with Hindi Commentary

भास्कराचार्य द्वितीय द्वारा

DevanagariHindipublished152 पृष्ठ

पृष्ठ 110, कुल 152 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 110

११२ बीजगणिते
⠀⠀⠀⠀⠀⠀⠀⠀⠀⠀⠀⠀⠀⠀⠀⠀⠀⠀⠀⠀⠀⠀⠀⠀⠀⠀क्षे₁⠀⠀⠀०
परन्तु यदि क्षे = ० तथा क्षे₁ = ० तदा ── = ── ।
⠀⠀⠀⠀⠀⠀⠀⠀⠀⠀⠀⠀⠀⠀⠀⠀⠀⠀⠀⠀⠀⠀⠀⠀⠀⠀क्षे⠀⠀⠀⠀०
०/० अस्य मानं कियदित्यस्य ज्ञानं दुर्घटमतस्तदाऽऽचार्योक्तानुसारेण न राशिकल्पना
समीचीनाऽतोऽस्माभिरन्यथा राशिकल्पनोपायो यतितः ।
कल्प्यते / क्षे₁
⠀⠀⠀⠀⠀√ ─── = प ततः का = या + प ।
⠀⠀⠀⠀⠀⠀⠀क्षे
पूर्वराशिद्वयवर्गयोग
⠀⠀२ या४ + २ का४ - ४ क्षे.या२ - ४ क्षे.का२ + ४क्षे२
= ───────────────────────────
⠀⠀⠀⠀⠀⠀⠀⠀⠀⠀⠀⠀⠀⠀४
⠀⠀२ या४ + २ (या + प)४ - ४ क्षे.या२ - ४ क्षे (या + प)२ + ४ क्षे२
= ──────────────────────────────────
⠀⠀⠀⠀⠀⠀⠀⠀⠀⠀⠀⠀⠀⠀४
⠀⠀२ या४ + २ या४ + ८ या.३प + १२ या.२प२ + ८ या.प३ + २प४ - ४क्षे.या२
= ──────────────────────────────────────
⠀⠀⠀⠀⠀⠀⠀⠀⠀⠀⠀⠀⠀⠀४
⠀⠀- ४ क्षे.या२ - ८ क्षे.या.प - ४ क्षे प२ + ४ क्षे२

  • ───────────────────────────
    ⠀⠀⠀⠀⠀⠀⠀⠀⠀⠀⠀⠀⠀⠀४
    ⠀⠀⠀⠀⠀⠀⠀⠀⠀⠀⠀⠀⠀⠀⠀⠀⠀⠀⠀⠀⠀⠀⠀⠀⠀⠀प४ - २ क्षे या२
    = या४ + २ या³. प + ३या२.प२ + २ या. प३ + ──────────
    ⠀⠀⠀⠀⠀⠀⠀⠀⠀⠀⠀⠀⠀⠀⠀⠀⠀⠀⠀⠀⠀⠀⠀⠀⠀⠀⠀⠀⠀⠀२.
    ⠀⠀- क्षे.या२ - २ क्षे.या.प - क्षे.प२ + क्षे२
    = या४ + २या³.प + या२ (३प२ - क्षे) + या(२प३ - २क्षे.प) - क्षे.या२
    ⠀⠀प४
  • ── + क्षे२ - क्षे.प२
    ⠀⠀२
    = या४ + २ या³.प + या२(३प२ - २क्षे ) + या ( २ प३ - २क्षे.प )
    ⠀⠀प४
  • ── + क्षे२ - क्षे.प२
    ⠀⠀२
    = या४ + २ या³. प + या.२प२ - या२.प२ + या२ ( ३ प२ - २ क्षे )
    ⠀⠀+ या (२प३ - २क्षे.प ) + प४/२ + क्षे२ - क्षे प२
    = ( या२ + या.प )२ + २ या२( प - क्षे ) + या ( २ प३ - २ क्षे.प )
    ⠀⠀प४
  • ── + क्षे२ - क्षे.प२
    ⠀⠀२