भुशुण्डि रामायण (काकभुशुण्डि एवं गरुड़ संवाद - पूर्वखण्ड सविस्तार व्याख्या)
भुशुण्डि रामायण (काकभुशुण्डि एवं गरुड़ संवाद - पूर्वखण्ड सविस्तार व्याख्या)
Bhusundi Ramayana: Purva Khanda with Commentary
महर्षि भुशुण्डि (सम्पादक: डॉ. भगवतीप्रसाद सिंह) द्वारा
DevanagariHindipublished423 पृष्ठ
पृष्ठ 127, कुल 423 में से
संदर्भ में पढ़ेंपृष्ठ 127
- ११३ -
स इदं प्रथमं चक्रे ब्रह्मक्षत्रमनारतम् ।
ततश्चैव तु विट्शूद्रं स्वे स्वे कर्मणि संस्थितम् ॥ ७ ॥
वृत्तीश्च प्रथमं चक्रे लोकयात्राविधायिकाः ।
कालं कर्म स्वभावं च समाश्रित्य सनातनम् ॥ ८ ॥
भगवान् सर्वहेतुत्वात्स्वयं तद्वशगः स्थितः ।
दिव्येन चक्षुषा सर्वमपश्यद्भगवान् स्वयम् ॥ ९ ॥
भूतं भवच्च भव्यं च स्थावरं चैव जङ्गमम् ।
सरहस्यां साङ्गगणां सोत्तरां सपदक्रमाम् ॥ १० ॥
सशाखाभाविविस्तारं बीजरूपां व्यवस्थिताम् ।
त्रयीं सोऽधिजगे देवः सेतिहासपुराणकाम् ॥ ११ ॥
ससंहिता सतन्त्रां च सकाण्डाध्यायविस्तराम् ।
विवस्वतो भगवतश्चिकीर्षत इदं जगत् ॥ १२ ॥
सर्वं विज्ञातवान् विश्वं शब्दरूपेण संस्थितम् ।
शब्दो नामा परं ब्रह्म परमे व्योम्नि संस्थितम् ॥ १३ ॥
वेदो नारायणः साक्षात्स्वयंभूर्ब्रह्मकारणम् ।
तस्याज्ञया पितुश्चैव नियोगाच्छ्रीविवस्वतः ॥ १४ ॥
पृथक्तन्त्रां वेदमयीं वाचं विज्ञातवान् स्वयम् ।
सोऽग्लासीत्प्रथमं सर्गे प्रजाकर्मण्युपारतः ॥ १५ ॥
रुद्रस्यैवोपदेशेन प्रजासंहारकारिणः ।
जनक उवाच
भगवानीश्वरो रुद्रः कथं तमुपदिष्टवान् ।
येन ग्लानोऽभवद्देवः प्रजासर्गे मनुः स्वयम् ॥ १६ ॥
श्रीशुक उवाच
एतत्तेऽहं प्रवक्ष्यामि शृणु राजर्षिसत्तम ।
वैवस्वतो मनुः पूर्वं पित्रा युक्तः प्रजाकृतौ ॥ १७ ॥
अकरोदखिलं विश्वं संक्षेपेण पथोदितम् ।
चातुर्वर्ण्यं गुणांश्चैव कर्माणि च विभागशः ॥ १८ ॥
पृथक् पृथक् प्रवृत्तीश्च यज्ञं पर्जन्यकारणम् ।
संस्थाश्चापि पृथक् चक्रे यज्ञस्य ब्रह्मकर्मणः ॥ १९ ॥
पशूंश्चापि पृथक् चक्रे वायव्यानग्निदैवतान् ।
वारुणानिन्द्रदैवत्यां स्तथाग्नी वोमदैवतान् ॥ २० ॥
मैत्रावरुणदैवत्यान् सर्वदैवत्यकांस्तथा ।
प्राजापत्यांश्च बहुशो यैर्यज्ञः सम्प्रवर्तते ॥ २१ ॥
१५