भोजनकुतूहल: प्रथम भाग (रघुनाथ नवहस्त - आहार-रसायन, पाकशाला-व्यवस्था व विरुद्धाहार)

२५ भोजनकुतूहले
क्वचित् संस्कारभेदेन गुणभेदो भवेदिह ।
भक्तं लघु पुराणस्य शालेस्तच्चिपिटो गुरुः ।
क्वचिद्योगप्रभावेन गुणान्तरमपीष्यते ।
कादळं गुरुसर्पिंश्च तद्युक्तं सुपचं भवेत् ॥
तत् कादळं फलम् । युक्तं सर्पिषेत्यर्थः । १•तत्र—
यवागूः षड्गुणजले सिद्धा स्याच्छिथिलोदनः।
यवागूर्ग्राहिणी बल्या तर्पणी वातनाशिनी ॥
विलेपी च घना सिक्तैः सिद्धा नीरे चतुर्गुणे ।
विलेपी तर्पणी वृष्या मधुरा पित्तनाशिनी ॥
द्रवाधिका स्वल्पसिक्था चतुर्दशगुणे जले ।
सिद्धा पेया बुधैर्ज्ञेया यूषः किञ्चिद्धनस्ततः॥
पेया लघुतरा ज्ञेया ग्राहिणी धातुपुष्टिदा ।
यूषो बल्यस्ततः कण्ठ्यो लघुः पाके कफावहः
इति यवाग्वादिलक्षणानि गुणाश्च ॥
अथ भक्तगुणाः ॥
सुधौतांस्तण्डुलांस्फीतान् तोये पञ्चगुणे पचेत् ।
तद्भक्तं प्रस्रुतं चोष्णं विशदं गुणवत्तरम् ।
भक्तं वह्निकरं पथ्यं तर्पणं रोचनं³ लघु ।
अधौतमस्रुतं शीतं गुर्वरुच्यं कफप्रदम् ॥
१ P₁. P₂. T₂. add पुराणस्य शालेः after गुरुः ।
२ T₁. Bh. omit तत्...त्यर्थः; J₁ omits तत् ..... कफावहः ॥
३. Bh. पाचनम्.