भोजनकुतूहल: प्रथम भाग (रघुनाथ नवहस्त - आहार-रसायन, पाकशाला-व्यवस्था व विरुद्धाहार)

प्रथमपरिच्छेदः । २१९
अङ्गारकमगस्तिं च पावकं सूर्यमश्विनौ ।
यश्चैतान् संस्मरेन्नित्यं भुक्तं तस्याशुं जीर्यते ॥
इत्युच्चार्य स्वहस्तेन परिमार्ज्य तथोदरम् ।
अनायासप्रदायीनि कुर्यात् कर्माण्यतन्द्रितः ॥
जाग्रदित्यर्थः । यतः —

• भुक्तमात्रस्य तु स्वमार्तं हन्त्यग्निं कुपितः कफः ।
  धूमेनापोद्य हृद्यैर्वाक् कषायकटुतिक्तकैः ॥
  पूगकर्पूरकस्तूरीलवङ्गसुमनःफलैः ।
  फलैः कटुकषायैर्वा मुखवैशद्यकारिभिः ॥
  ताम्बूलपत्रसहितैः सुगन्धैर्वा विचक्षणः ।
  भुक्त्वा शतं पदां गच्छेच्छनैः स्वस्थोऽभिजायते ॥
  भुक्त्वा शतपदीं गच्छेच्छनैस्तेन तु जायते ।
  अङ्गसङ्घातशैथिल्यग्रीवाजानुकटीसुखम् ॥
  रंते सुप्तोत्थिते स्नाते भुक्ते वान्ते च सङ्गरे ।
  सभायां विदुषां राज्ञां कुर्यात्ताम्बूलचर्वणम् ॥
  अथ ताम्बूलविधिः ।
  तद्गुणाश्च —
  ताम्बूलं कटुतिक्तमूष्णमधुरं क्षारं कषायान्वितं
  वातघ्नं क्रिमिनाशनं कफहरं कामाग्निसन्दीपनम् ।
  स्त्रीणां माषणभूषणं रतिकरं शोकस्य विच्छेदनं
  ताम्बूले विदितास्त्रयोदश गुणाः स्वप्नेऽपि ते दुर्लभाः ॥
  अन्यत्रेति शेषः ।
  आयुरग्रे यशो मूले लक्ष्मीर्मध्ये व्यवस्थिता ।
  तस्मादग्रं तथा मूलं मध्यं पर्णस्य वर्जयेत् ॥
• १. Bh omitss फलैः ... ... कटीसुखम् ।
  २. Bh. reads this verse after भूपानां भोजनविधिः and
  omits ताम्बूलं ... ... अन्यत्रेति शेषः ।