भोजनकुतूहल: प्रथम भाग (रघुनाथ नवहस्त - आहार-रसायन, पाकशाला-व्यवस्था व विरुद्धाहार)

...या यथा—
˙कार्ष्ण्यं जाड्यकरं स्वादु पूतं पित्तास्रकोपनम् ।
वेण्या यथा—
कृष्णवेण्या जलं स्वच्छं रुच्यं दीपनपाचनम् ।
हाराभीमरथीघटप्रहाराणां —
मलपाहा भीमरथी च घट्गा कार्ष्ण्येन सामान्यगु ... .... ।
मलपाहाघटगयोस्तथापि पथ्यं लघु स्वादु सुकान्तिदायि ॥
द्राया यथा —
तुङ्गभद्राजलं स्निग्धं निर्मलं स्वादुदं गुरु ।
कण्डूपित्तास्रदं प्रायः सात्म्ये शैत्यकरं परम् ॥
र्या यथा —
कावेरीसलिलं स्वादु श्रमघ्नं लघु दीपनम् ।
दद्रुकुष्ठादिदोषघ्नं मेधाबुद्धिरुचिप्रदम् ॥
इति नदीविशेषगुणाः ।
नदीनामच्छमन्यासां देशदोषादिभेदतः ।
तत्तद्गुणान्वितं वारि ज्ञातव्यं कृतबुद्धिभिः ॥
पूर्वदेशोद्भवा नद्यः सर्वा वातकफप्रदाः ।
पश्चिमाः पित्तलाः सर्वाः कफवातविनाशनाः ॥
इति संक्षेपतः प्रोक्ता नद्यः क्षुद्रास्तु सम्प्रति ।
डा --
पश्चिमोदधिगाः शीघ्रवहा याश्चामलोदकाः ।
पथ्यास्समस्तास्ता नद्यो विपरीतास्ततोऽन्यथा ॥
उपलास्फालनाक्षेपविच्छेदैः खेदितोदकाः ।
हिमवन्मलयोद्भूताः पथ्यास्ता एव च स्थिराः ॥
१ ; २ ; ३ ; ४ ; ५. J1. omits the introduction to the verses.
६. Bh. omits from this to नद्यः प्रावृषिजास्तु etc. in l. 7.
५.