भोजनकुतूहल: प्रथम भाग (रघुनाथ नवहस्त - आहार-रसायन, पाकशाला-व्यवस्था व विरुद्धाहार)

प्रथमपरिच्छेदः । १५१
निरामयानां नवयौवनानां कृत्वा गत्रां यच्छत धौतमद्भिः ।
दाहापहं पित्तविनाशनं च सहस्रवीर्यं तु सहस्रधौतम् ॥
गव्ये क्षीरघृते शस्ते निन्दिते चाविसंभवे ।
अथ दुग्धोद्धृतघृतगुणाः —
घृतं दुग्ध[ोत्थं] ग्राहि शीतलं नेत्ररोगनुत् ॥
निहन्ति पित्तदाहास्रमदमूर्च्छाभ्रमानिलान् ॥
अथ ह्यस्तनदधिजघृतगुणाः—
हविर्ह्यस्तनदुग्धीयं तत्स्याद्धैयङ्गवीनकम् ।
हैयङ्गवीनं चक्षुष्यं दीपनं रुचिकृत्परम् ॥
बलकृद् बृंहणं वृष्य विशेषात् कफनाशनम् ।
योजयेन्नवमेवाज्यं भोजने तर्पणे श्रमे ॥
बलक्षये पाण्डुरोगे कामलानेत्ररोगयोः ।
राजयक्ष्मणि बाले च वृद्धे श्लेष्मकृते गदे ॥
रोगे सामे विषूच्यां च विबन्धे च मदात्यये ।
ज्वरे च दहने मन्दे न सर्पिर्बहुमन्यते ॥
इति घृतप्रकरणम् ॥
अथ तैलप्रकरणम्
तद्गुणानाह वाग्भटः —
तैलं स्वयोनिवत्तत्र मुख्यं तीक्ष्णं व्यवायि च ।
त्वग्दोषकृदचक्षुष्यं सूक्ष्मोष्णं कफकृन्न च ॥
कृशानां बृंहणायालं स्थूलानां कर्शनाय च ।
बहुविट्कं कृमिघ्नं च संस्कारात् सर्वदोषजित् ॥
अन्यत्रापि —
तिलतैलमलङ्करोति केशान् मधुरं तिक्तकषायमुष्णतीक्ष्णम् ।
बलकृत् कफवातजन्तुखर्जुव्रणकण्डूतिहरं च कान्तिदायि ॥
इति तिलतैलगुणाः
१. J1. अथ दुग्धोत्थ ।
२. J1. Bh. बद्धविट्कं ।
३. T3. adds. गुरुत्वं तिलभवं त्वग्दोषं कुरुतेतीति त्वग्दोषकृत् ।