भोजनकुतूहल: प्रथम भाग (रघुनाथ नवहस्त - आहार-रसायन, पाकशाला-व्यवस्था व विरुद्धाहार)

प्रथमपरिच्छेदः
कषाया अल्पवर्चस्का मधुराश्च बलावहाः ।
कृष्टक्षेत्रे केदारे उप्तानामेते गुणाः —
स्थलजास्स्वादवः पित्तकफघ्ना वातवह्निदाः ।
किञ्चित्तिक्ताः कषायाश्च विपाके कटुका अपि ॥
स्थलभूमौ अकृष्टक्षेत्रे स्वयमुत्पन्नानामेते गुणाः —
वापिता मधुरा वृष्या बल्याः पित्तप्रणाशनाः ।
श्लेष्मलाश्चाल्पवर्चस्काः कषाया गुरवो हिमाः ॥
कृष्टक्षेत्रे अकृष्टक्षेत्रे च वापितानामेते गुणाः —
रोपितास्तु नवा वृष्याः पुराणा लघवस्मृताः ।
रोपितारोपिता भूयश्शीघ्रपाका गुणाधिकाः ॥
छिन्नरूढाः हिमा रूक्षा बल्याः पित्तकफापहाः ।
बद्धविट्काः कषायाश्च लघवश्चाल्पतिक्तकाः ॥
अथ शालिविशेषगुणाः । राजनिघण्टौ —
राजात्नं तु त्रिदोषघ्नं सुस्निग्धं मधुरं लघु ।
दीपनं बलकृत्पथ्यं कान्तिदं वीर्यवर्धनम् ॥
महाराष्ट्रेषु रायभोगः इति; राजाभामित्येवान्ध्रेषु प्रसिद्धम् । राज-
निघण्टौ—
कृष्णशालिस्त्रिदोषघ्नो मधुरः पुष्टिवर्धनः ।
वर्णकान्तिकरो बल्यो दाहजिद्दीर्यवर्धनः ॥
कृष्णशालिर्गोदातीरे प्रसिद्धः । राजनिघण्टौ —
रक्तशालिस्तु मधुरो लघुः स्निग्धो बलावहः।
रुचिकृद्दीपनः पथ्यः पित्तदाहानिलास्रजित् ॥

१. Bh. राजोदनं त्रिदोषघ्नं
२. P₁. दीपनं जीवितं पथ्यं
३. P₁. P₂. राजभोगः
४. Bh. मिति वाऽऽन्ध्रेषु
५. J¹. गोदावरीतीरे