भोजनकुतूहल: प्रथम भाग (रघुनाथ नवहस्त - आहार-रसायन, पाकशाला-व्यवस्था व विरुद्धाहार)

प्रथमपरिच्छेदः ।
पक्वस्य सहकारस्य कटविस्तारितो रसः ।
घर्मशुष्को मुहुर्दत्त आम्रातक इति स्मृतः ॥
आम्रावर्तस्तृषाच्छर्दिवांतपित्तहरस्मृतः । १
रुच्यस्सूर्यांशुभिः पाकाल्लघुश्च स हि कीर्तितः ॥
आम्रपोळं २
आम्रबीजं कषाय स्याल्लघ्वतीसारनाशनम् ।
ईषदम्लं च मधुरं तथा हृदयदाहनुत् ॥
आम्रस्य पल्लवं रुच्यं कफपित्तविनाशनम् ।
इत्याम्रप्रकरणम् ॥
कोशाम्रमम्लमनिलापहरं कफार्ति-
पित्तप्रदं गुरु विदाहि विशोषकारि ।
पक्वं भवेन्मधुरमीषदपारमम्लं
कण्डूतियुक् च रुचिदीपनपुष्टिबल्यम् ॥
कोशाम्र, आंबसोल ।
पिण्डारं शीतलं बल्यं पित्तघ्नं रुचिकारकम् ।
पाके लघु विशेषेण विषशान्तिकरं स्मृतम् ॥
पिण्डारें ।
वातकुंभफलं ग्राहि कफवातप्रकोपनम् ।
तदेव पक्वं मधुरं पित्तघ्नं रोचनं गुरु ॥
पोपैया ।
अथ साधारण्येन फलगुणाः —
फलेषु परिपक्वं यद् गुणवत्तदुदाहृतम् ।
बिल्वादन्यत्र विज्ञेयमार्मं तद्धि गुणाधिकम् ॥ ३
१. T2. इत्यः शीतांशुभिः ।
२. T1., J1. omit this name, P1. P2. आम्मोल ।
३. J1. omits this verse.
1081