भोजनकुतूहल: प्रथम भाग (रघुनाथ नवहस्त - आहार-रसायन, पाकशाला-व्यवस्था व विरुद्धाहार)

हिमाद्रिजायाश्च हिमाद्रिजांया गुणान् समग्रान् यदि वेद वेदः।
धन्वन्तरिर्यत्र तरिनं देवो भवि भवेद् भूरिभवो भवोऽपि ॥
गुणान्तराणि ग्रन्थान्तरतोऽवधेयानि ।
इति हरीतकीप्रकरणम् ।
अक्षं कषायं मधुरं पाके पित्तकफापहम् ।
उष्णवीर्यं हिमस्पर्शं केश्यं वैस्वर्यजन्तुजित् ॥
चक्षुष्यं भेदनं रूक्षं लघु कासविनाशनम् ।
अक्षमज्जा मदकरः कफमारुतनाशनः ॥ व्याहडे ।
आक्षोटकं सरं स्निग्धं मधुरं रसपाकयोः ।
गुरुष्णं बृंहणं वृष्यं बल्यं विष्टम्भि रोचनम् ॥
हृद्यं क्षयास्रपवनदाहघ्नं रक्तपित्तनुत् । अकरोटें ।
वाताम उष्णस्सुस्निग्धो वातघ्नश्शुक्रकृद् गुरुः ।
वाताममज्जा मधुरो वृष्यः पित्तानिलापहः ॥
स्निग्धोऽम्लकफकृच्चेटो रक्तपित्तविकारिणाम् । बदाम ।
सेबं समीरापित्तघ्नं बृंहणं कफकृद् गुरु ।
रसे पाके च मधुरं शिशिरं रुचिशुक्रकृत् ॥ सेव ।
फलं तालस्य मधुरं गुरु स्निग्धं हिमं सरम् ।
विष्टम्भि बृंहणं वृष्यं तर्पणं कफमांसकृत् ॥
सरं विष्टम्भीति विशेषणद्वयं संग्रहणीकरत्वं बोधयति ।
बीजं स्वादु रसे पाके मूत्रलं वातपित्तजित् ॥
पक्वं तालफलं पित्तं श्लेष्मरक्तविवर्धनम् ।
दुर्ज्जरं बहुमूत्रं च तन्त्रामिष्यन्दशुक्लम् ।

1. J1, Bh. omit सरं ...... - बोधयति ।