भक्त नरसिंह मेहता: जीवन एवं पद (वैष्णव जन तो तेने कहिये - गुजराती से हिन्दी रूपान्तरण)

‘नवनवोन्मेषशाली कवी 71
गेय रचना, स्त्रीपुरुष, किंवा केवळ स्त्रीया अगर केवळ पुरुष, समूहरूपांत, नृत्य आविष्कारांत
गोलाकार फिरतात, आणि, म्हणतात. भाणदासानंतर लवकरच उदयास आलेल्या
अहमदाबादच्या वल्लभधोळांच्या आणि अन्य गायकांच्या अशा प्रकारच्या रचना, गुजराती
साहित्यांत खूपच प्रसिद्ध आहेत.
१९ साव्या शतकाच्या पूर्वार्धात उदयास आलेल्या चाणोद-डभोई च्या, सुप्रसिद्ध भक्तकवी
दयारामानी पण, वर्णनात्मक प्रकारांत मोडणा-या असंख्य गरबा रचना रचल्या आहेत. परंतु
कांही आत्मलक्षी प्रकारांच्या मर्यादित ओळींच्या गरबी रचनांतच त्यांचे वैशिष्ट्य आहे. गरबी
असो की गरबा समूहनृत्याचा हा गेय प्रकार आहे. सामान्यपणे मधोमध दिव्यांची मांडणी
करून- म्हणजे गरबी मांडून- त्यांच्या भोवती गोल गोल फिरता फिरतां या रचना गायच्या
असतात. कांही गरब्यांच्या प्रकारांत, कच्च्या मातीच्या छिद्रे असलेल्या घड्यांत, पेटल्या पणत्या
ठेवून, ते घडे डोक्यावर घेऊन स्त्रीया, समूहनृत्यांत भाग घेतात. ज्या समूहनृत्यांत आत्मलक्षी
पदें गायली जातात, त्याना ‘गरबी’ म्हणतात- आणि ज्यांत परलक्षी गीते गायली जातात त्यांना
‘गरबा’ म्हणतात. राससहस्रपदी ना समुद्धार काव्यसंग्रहांत
दिलेल्या आणि न. मे. काव्यसंग्रहांत सापडलेल्या खालील रचना त्यांचा एक नमुना आहे.
वहाला मारा, वृंदाक्यन रे चोक्य के विहिला पधारजो
गोकूल ग्रामतणी व्रजनारय के, वेगी बोलाकजो रे लोल- (१)
अम्हेने रास रम्याना कोडके नाथ- संगि बेवडीरे बोल
लेवा मुखडाना मकरंद के, म्यली तेवतेवडी रे लोल- (२)
कडो वंसीक्टने चोक के कुंज शोषा घणी रे लोल,
कहुं जमुनाजीनुं तीर के तटि रलियामणी रे लोल (३)
यलिओ व्रजवनितानो साथ के, टाळी दिई हाय श्युं रे लोल (४)
फरतां गान करें व्रजनार के वचमां बालमो रे लोल,
कडी शरदपुनमनी रात्य के सुंदर सोहामणी रे लोक (५)
जोवा मलिया चौद लोक के इंद्र तिहां आविया रे लोल
कडां पारिजातना पुष्पि के प्रभुनीं बधाविया रे लोल- (६)
ब्रम्हारुद्र परि एनुं ध्यान के पार पामे नहि रे लोल
ब्रम्हा रुद्र परि एनुं ध्यान के पार पामे नही रे लोल
नाथे नरसैयो सुख जोई के लीला नामनी रे लोल- (७)
(माझ्या प्रिय कृष्णा, वृंदावनांत अवश्य, आणि लौकर या. गोकुळ गावच्या गोपिंना
ताबडतोब बोलावुन घे(१) कृष्णाबरोबर जोडीने रास क्रीडा करायची आम्हाला मोठी हौस