भक्त नरसिंह मेहता: जीवन एवं पद (वैष्णव जन तो तेने कहिये - गुजराती से हिन्दी रूपान्तरण)

नवनवोन्मेषशाली कवी 67
कोणालाच ठाऊक नाही. शंकरा, तुमचे योगीपण मला कळले आहे. तुमच्या जटांत घालून हे
तुम्ही कुठून आणले आहे ? कोणी आपल्या मागे घालून जाणते, कोणी हाताने धरून आणते,
तुम्ही शंकरा, डोक्यात घालून ही कुठून आणलीत. पिवळी पटोळी साडी नेसली आहे आणि
गोरी आहे, कशासाठी लपवता अहात शंकरा. तुमची चोरी तर उघडकीस आली आहे. तुम्ही
मानीत नसाल शंकरा, तर तुमच्या जप मी सोडतो, जटांमधून निघेल तर या पुढे मी तुमच्याशी
बोलणार नाही. (मानणार नाही). भस्म चोळून शंकरा तुम्ही अगदी कमाल केलीत. अशा तऱ्हेच्या
तुमच्या लक्षणामुळे तुम्हाला एक टांकभर पाणी सुद्धा मी पाजणार नाही. चिमटा धत्तुरो ठेवणारे
तुम्ही शंकरा, यशस्वितेचे तुम्ही भोगी आहात. नरसिंह महेतांच्या स्वामीचे तुम्ही जुने योगी
आहात.
करुण
नायकाच्या अगर नायिकेच्या तसेच नातेवाईकांच्या अगर संबंधिताच्या मृत्यूमुळे जे
वातावरण निर्माण होते. त्यात करुण रस मूर्त होऊ शकतो. विरहाची तीव्रता नसावी आणि
मीलनाचा योग यावा तिथही करुण रसाची आशा करणे बरोबर नाही. म्हणून नरसिंहाच्या
रचनामध्ये करूण रसाची आशा करणे बरोबर नाही. एकाच प्रसंगात करुणरसाची शक्यता
आहे. जिथे नायक जगांत आहे पण वियोग कायमचा आहे. गोपींना कायमचे सोडून श्रीकृष्ण
मथुरेला राहू लागले तो प्रसंग गोपींचे सांत्वन करायला श्रीकृष्णांनी उद्धवाला पाठवले तेव्हा
गोपींनी जो 'निरोप' पाठवला आहे त्यांत करुणरस मूर्त झाला आहे.
आधव कहेजो रे हरिने एट्सुं रे के अमने तमारो आधार.
विखंडा पाईने रे वाहरी जी शे न गया रे के दुख देखाइयां दीनदयाळ
दुखडानी दाझी रे ओधव देह केम वले हरि विना हार्ळी हड्डा मोह
रे वेह तण भडका रे ओधव, बेसमे रे के बळवंत आवई झाले बाहे
माहरा मन विशे रे हरिनी दास छु रे के घणां तमो साधो मानव सार
के जीवो तेने जोवा आवज़ा रे के मुआ पछी ले जो रे संभाल
के साधुवे कळावीने रे ओधव, आविया रे मथुरा नगरानी मोझारय
गोपीजन नित्ये रे नरसैया स्वामीने कहिये रे के नयणे वहे आंसुडानी धार
(उद्धवा, हरिला एवढेच सांगा) की आम्हाला तुमचा आधार आहे. प्रिय कृष्णा, तूं अलग
झालेला अनुभवून आमचे जीवनच संपल्यासारखे झाले, (हरीला सांगा) की दीनदयाळा तूं
आम्हाला दुःख दिले आहेस. उद्धवा, दुखावल्या गेलेलो आम्ही करपून गेलो आहोत. देहाची
कशी स्थिती झाली आहे. (त्याला सांगा) की हरीशिवाय हृदयांत होळी पेटली आहे. उद्धवा
सांगा की जखमेत नुसता भडका उडत आहे, बलवंता (हरी) येईल आमचा हात घर आणि