भक्त नरसिंह मेहता: जीवन एवं पद (वैष्णव जन तो तेने कहिये - गुजराती से हिन्दी रूपान्तरण)

58 नरसी मेहता
आवो रे आवो शाहेली कांन कनै कांई मारो रे ।
चुआ चंदन ने कस्तुरी घंटावो लई अंगे रे ।
आवो रे आवो शाहेली, काहाना सुं रमिये रंगे रे ।
श्रावण केरी मध्य श्रवणी रे हींची हींची छाया रे
नारसैयाच्या स्वामी भले मलिया. श्री गोकुल केरो रायरे
(झोपाळ्यावर तर झोका घेते. माझ्या राजा (प्रिय) आम्हाला गोल गोल फिरव. फुगडी घालून
माझ्याशी प्रेमाने आणि स्नेहाने बोल. झोपाळ्यावर तर झोके घेते, प्रिय (कृष्णा) मोठा लांब
गोल झोका दे. लाडक्या, मदत कर रे मदत कर. माझ्या पायांतल्या कडा (दागिना) मी संभाळते.
पदर पडतो आहे, साडी निसटते आहे, वेणी उघडी पडते आहे. माझ्यापाशी सोबतीला ये, मदत
कर रे राजा झोपाळ्यावर तोल संभाळला जात नाही. तुमचे पितांबर आमच्या साड्या दोन्ही
आपण बांधून टाकू. तुम्ही छोटेसे मी छोटीसी नव्या नव्या रंगानी खेळूयां आंब्याच्या डहाळ्या
सरोवराचे किनारे, मित्रा खेळतांना रंगून गेले. ये ना ग ये माझ्या मैत्रीणी, कन्हैयाजवळ कांही
माग ना चुआ. चंदन आणि कस्तुरी घेऊन अंगावर उडवून घे, ये ये सखी काय रंगात येऊन
कान्हा खेळतो आहे- श्रावणांतली ही वनक्रीडा पौर्णिमेपर्यंत झाली. नंतर वाऱ्याने झाडाच्या
छाया झोक्यावर झोके घेऊ लागल्या नरसिंहाचे स्वामी भेटले. फार आनंद वाटला. त्यांनी ही
क्रीडा श्री गोकुळात केली.
झोपाळ्यावरच्या या क्रीडा गीतांत चुवा वगैरे, साधनांचा पण निर्देश केला आहे. अखेरीस
पूर्णतृप्तीचा भाव पण दर्शविला आहे. अशी आत्मलक्षी पदे थोडीशीच पहायला सापडतात.
वर्णनात्मक पदांची विपुलता आहे.
(४) दाणना पद (दान -पदे )
मथुरेला दही ताक विकायला जाणाऱ्या गोपींना रस्त्यांत अडवून दाण (जकात) मागायच्या
बहाण्यांनी त्यांच्याशी 'प्रेमगोष्टी करणे' हा या पदांचा विषय आहे. संस्कृत साहित्यांत अथवा
प्राकृत अपभ्रंशातही हा विषय कुठेही आढळत नाही. हा प्रकार नरसिंहाना कुठून प्राप्त झाला,
हा प्रश्नच आहे. यांचे, ३९ ओव्यांचे 'दाणलील' हे खंडकाव्य आहे. त्याच्या उत्तरार्धात
श्रीकृष्ण-राधेचा दाणा 'जकात' चें निमित्त करून एक संवाद आहे. या दाण गीतावलीत
वर्णनात्मक पदें फारशी ज्ञात नाहीत. भावगीते तर जवळ जवळ नाहीतच. इथे दिलेली पर्दे
ग्रंथकारानी प्रसिद्ध केलेल्या संग्रहात सापडत नाहीत. दोन्ही तन्हेच्या पदांत मुख्य भाग संवाद
आहे, हा खालील 'संवाद' हेच स्पष्ट करीत आहे-
आडुं कोई नथी बोलतो, देने दाण तुं मारुं ।
नैं तो विखास्ये वाटते मैं आडुं तारुं -१