भक्त नरसिंह मेहता: जीवन एवं पद (वैष्णव जन तो तेने कहिये - गुजराती से हिन्दी रूपान्तरण)

जीवन चरित्र
गुजरातच्या सौराष्ट्र विभागांतील भावनगर जिल्ह्याच्या पहाडावर बौद्धकालीन गुहा आहेत.
त्या गुहांमुळेच ओळखल्या जाणाऱ्या तळाजा गांवी 'नरसी' चा जन्म झाला. त्यांच्या 'मामेरू'
नावाच्या आत्मचरित्रपर काव्यांत तळाजा गांवी माझा जन्म झाला असा उल्लेख आहे.
त्याकाळी नरसिंहाचे मातृकुल किंवा पितृकुल या गांवांत राहत असावे, यावरून एक गोष्ट
सिद्ध होते की नरसी मेहतांच्या जातीतील एकादा छोटा मोठा समुह तळाजा गावीं आणि त्याच्या
आसपासच्या प्रदेशांत राहत होता. नरसिंहच त्यांच्या 'मामेरू' काव्यांत नागर कुटुंबी निर्धन
जन्मलों या शब्दांत स्वतःला नागर ब्राह्मण म्हणत आहेत. यावरून तळाजा गावांत नागर वस्ती
जुन्या काळापासून असावी हेही लक्षात घेण्यासारखे आहे. तळाजा (किंवा तालध्वजनगर) इ.स.
च्या १३ व्या शतकारंभी महास्थान (मोठे शहर) म्हणून प्रसिद्ध होते. वि.स.१२६४ (इ.स.१२०७)
मध्ये शेत्रुंजी नदीच्या खोऱ्याचा प्रदेश सोलंकी राजा भीमदेव बीजाच्या सत्तेखाली होता. या
प्रदेशावर त्याचा मांडलिक (दर्जाचा) महेर राजा जगमल राज्य करीत होता. तळाजामहास्थानात
त्याने भगवान श्री चौडेश्वर आणि श्री पृथ्वीश्वर (महादेव) यांची मंदिरे बांधली. त्या काळी तिथे
जैनांची धर्मस्थाने पण होती. त्याहूनही जुन्या काळांत तिथे बौद्धांची चांगल्यापैकी वस्ती होती.
ही गोष्ट, पर्वतांवरील त्यांच्या गुहावरून स्पष्ट होते. वल्लभनगरच्या मैत्रकांच्या
ताम्रदानशासनाच्या आधारे असे म्हणता येईल कीं इ.स.४५० पासून साधारण पणे इ.स. ७६६
पर्यंत वल्लभीराजे राज्यावर होते. तोपर्यंत त्यांनी बौद्धधर्माला चांगले उत्तेजन दिले. ब्राह्मण
धर्मालाही त्यांचे उल्लेखनीय उत्तेजन होते, त्यांनी आनंदपूर वास्तव्य, आनंदपूरविनिर्गत,
आनर्तपूरवास्तव्य आणि आनर्तपूर विनिर्गत ब्राह्मणांना अगणित दाने दिली होती. आनंदपूर
आणि आनर्तपूर ही नावे उत्तर गुजरातच्या 'वडनगर' ची पर्यायी नावे आहेत. वडनगर हे नागर
लोकांचे जुने स्थान आहे. मैत्रक राजानी (वल्लभी राजे) आनंदपूर तसेच आनर्तपूरचे रहिवासी,
आणि तेथून सौराष्ट्रांत गेलेल्या लोकांनाही दाने दिली. अशाप्रकारे सौराष्ट्रात गेलेल्या
ब्राह्मणाना उपजिवीकेचे साधन उपलब्ध करून दिले. त्यामुळे वडनगर किंवा नगरचे निवासी