भक्त नरसिंह मेहता: जीवन एवं पद (वैष्णव जन तो तेने कहिये - गुजराती से हिन्दी रूपान्तरण)

२ साहित्य साधनेच्या मार्गात
वयाच्या १८ व्या वर्षी नरसिंह जुनागडला राहायला आले. अर्थात् तळाजांतच त्यांना
अभ्यासाची संधी मिळाली असणार. अध्यापन कार्य करणाऱ्या पंड्या कुटुंबातील असल्यामुळे,
नरसिंहांनी वडिलांपाशी अगर तळाजांतील कुणा विद्वानाशी संस्कृतचा अभ्यास केला असला
पाहिजे. त्यांची ‘रास सहस्र पदी’ची कवने पाहिली की खात्री वाटते, नरसिंहांनी भागवत
पुराणाच्या दशमस्कंधाचा चांगलाच अभ्यास केला असला पाहिजे. अनेक ठिकाणी मूळ शब्द
जसेच्या तसे ठेवून त्यांनी स्वतःच्या शब्दांत भावदर्शन केलेले आढळते. वडनगरहून आलेल्या
दीक्षितांच्या तोंडी त्यांनी खालील काव्य घातले आहे.-
हा भाग ‘विवाह’ काव्यातला आहे.
भक्तमहिमा कह्यो, भागवतमां लह्यो
पुराण, गीता सुणी वेदवाणी -
विष्णुनां भक्ता ते अमळ होये सदा,
संग किये थाय, शुद्ध प्राणी ( आ.च. काव्य पृ.६८)
(भक्त महिमा सांगितला गेला. भागवतांत लिहिला गेला. पुराण, गीता, वेदवाणीत ऐकला.
विष्णूभक्त नेहमीच शुद्ध असतात. त्याच्या संगतीने प्राणी शुद्ध होतो.) वरील काव्यपंक्ती वाचून
खात्री पटते की भागवतपुराण ‘अन्य पुराणे’ तसेच वेदांबाबत नरसिंहांचे ज्ञान परिपूर्ण होते.
नागर ब्राह्मणात, आपली वेदसंहिता तोंडपाठ करण्याची प्रथा जुन्या काळापासून प्रचलित होती.
त्याशिवाय संस्कृत पाठ्यपुस्तकांचा अभ्यास तसेच आवडीनुसार आणि गरजेनुसार पुराणादी
ग्रंथांचा अभ्यास केला जात असावा, असे दिसते. शुकदेवानी आणि गीतगोविंदकार जयदेवानी
भगवान कृष्णांच्या शृंगार लीलेची मजा अनुभवली होती, हे नरसिंह सांगतात । सारमा सार
शणगार-रस कीधोला, ते जाणी थई पुरव मोडे ऐ रस शुक देव चाखियो, नाथ लखणी हाथ
ओडे (नरसी मेहताना पद पृ २०५ )
(शृंगार रस सर्वात महत्त्वाचा (रसराज) मानला जातो. त्यांची जाणीव झाली म्हणजे शरम