बौधायन शुल्बसूत्रम् (आचार्य बौधायन - प्राचीन वैदिक रेखागणित, ज्यामिति एवं वेदी-निर्माण सटीक)

Here is the accurate Devanagari transcription of the page, line by line:

ऽध्यायः ] बौधायनीयं ५६
तावतीरिष्टका उपधाय शेषा इष्टका इष्टकामन्त्रयोरिष्टका व्यतिरेक इति न्यायेन द्वैधो-
क्तमार्गेण गणावृत्त्या वा उपधेयाः । पञ्चमायां चितौ मन्त्राणां भूयस्त्वान्मन्त्र
व्यतिरेक अक्ताः शर्करा इति न्यायेनोपधानम् ।
पञ्चमायामिति । एवं वा तत्र मन्त्राणामपर्याप्तत्वाद् यावत् सिद्धैर्मन्त्रैः पञ्च-
लोकंपृणाभिश्चोपधाय शेषाः पञ्चमायां चितावुपदध्यात् । तत्रापीष्टकाव्यतिरेके लोकं-
पृणाभिर्गणावृत्तिभिर्वा उपधानं कर्त्तव्यम् । तत्र पञ्चमीव्यतिरिक्तासु पञ्चभिर्लोकं-
पृणाभिर्यावत्य इष्टकाः सम्भवन्ति तावतीर्गणयित्वा भेदपरिहारेण अग्निक्षेत्रपरिमित-
मिष्टकाः कार्याः । पञ्चमायां चितौ पूर्वांसु चितिषु उपहितशिष्टानां भेदपरिहारेण
कल्पनम् । आचार्येण अस्मिन् पक्षे करणानुपदेशाद् आपस्तम्बादिभिरनुक्तत्वाच्च
पूर्वैर्व्याख्यातृभिर्दिङ्मात्रमुक्तम् ।
द्विशतामिति । समष्ट्यभिप्रायेण नपुंसकत्वम् । द्विशतप्रस्तारपक्षेऽयं विशेषः ।
पञ्चचोडा अयं पुरो हरिकेश इत्युपुर्युपधेया अर्धोच्छ्राया इष्टकाः ! राज्ञ्यसीति पञ्च
नाकसदस्तावदुच्छ्रायास्तासामधस्तादुपधेयाः । ता दश भवन्ति । द्विशतपूरणार्थ-
मिष्टकागणनायां पञ्चेति विद्यात् ।
पञ्चमायां वा चितावित्यस्मिन् पक्षे भेदेन गणयेदित्यर्थः । समानसंख्यं द्वे द्वे
एकीकृत्य गणयेत् ॥ १० ॥
पशुधर्मो ह वा अग्नैर्यथा ह वै पशोर्दक्षिणेषामस्थ्नां यद्
दक्षिणं पार्श्वं तदुत्तरेषामुत्तरं यदुत्तरेषां दक्षिणं तद्दक्षिणेषो-
मुत्तरं यदर्वाक्चोध्वंञ्च तत्समानम् । एवमिष्टकानां रूपाण्यु-
पदध्यात् ॥ ११ ॥
अग्निः पशुसमानाकारस्तदेवाह--पश्विति । यथा पशोः प्राङ्मुखस्य
सतः । दक्षिणेषामिति । दक्षिणपार्श्वस्थानामस्थ्नां यद्दक्षिणमग्रं तदुत्तरे-
षामुत्तराग्रमिति यावत् । तत्तादृशमित्यर्थः । उत्तरपार्श्वस्थानां वाम-
पार्श्वस्थानामस्थ्नां यदुत्तरमग्रं तद्दक्षिणपार्श्वस्थाग्रसदृशमित्यर्थः । यदुत्त-
रेषां दक्षिणं मूलं तत्तुल्यं दक्षिणेषामुत्तरं मूलमित्यर्थः । यदवाक्
अधः प्रदेशः पश्चाद्भागः, ऊर्ध्वं पूर्वप्रदेशः, तदुभयं सदृशमित्यर्थः ।
तथैवाग्निः कर्तव्य इति यावत् । एवमिति । इष्टकानां रूपमेवमा-
पाद्योपदध्यात् । पश्चात् स्थित्यायनेन तुल्यन्यायापत्या (१) पार्श्वद्वये प्राक्
प्रत्यक् चोपद्ध्यादित्यर्थः ॥ ११ ॥