सामग्री पर जाएँ
सर्वकोश
संग्रह पर लौटें

बौधायन श्रौतसूत्रम् (कृष्ण यजुर्वेद तैत्तिरीय शाखा - सम्पूर्ण प्रश्न एवं श्रौत-याग कल्प सटीक)

Baudhayana Shrautasutra of Taittiriya Samhita with Commentary

आचार्य बौधायन (सम्पादक: डब्ल्यू. कालन्द) द्वारा

DevanagariHindipublished774 पृष्ठ

४२२
Digitized by Madhuban Trust
बौधायनश्रौतसूत्रम् ।
[ १८ । ४, ५ । ]

करिष्यन्भवत्यथैतस्यार्कपर्णस्य¹ पुटमन्तरवस्त्राविणं कृत्वोदङ्-
तिष्ठन्मुखदघ्ने धारयन्नाहाहरानयेति ' स यत्र धारेष्टकां²
प्राप्नोति तत्प्रतिपद्यते त्वमग्ने रुद्र इत्यान्तादनुवाकस्याथैतदर्क-
पर्णं यं द्वेष्टि तस्य संचरे पशूनां न्यस्यति ' यद्यु वै न द्वेष्या-
ऽन्वटे न्यस्यत्यैनमुपतिष्ठते त्वमेव तां वेत्थ यो ऽसि सो ५
ऽसीत्येतेनानुवाकेनाथ सङ्घारविचाराभ्यामुपतिष्ठते संवत्सरो
ऽसि परिवत्सरो ऽसीत्येतेनानुवाकेनाथाह होतरग्नेरुक्थेनाग्नि-
मनुशꣳसेति ' ³यदि होता न कामयते यजमान एव जघ-
नेनाग्निं तृणानि संस्तीर्य तेषूपविश्याग्नेरुक्थेनाग्निमनुश

[ १६ । ५१ ] बौधायनश्रौतसूत्रम् । ४२६
दूति शतरुद्रीयस्य रूपम॑ग्नाविष्णू॒ इति॑ वसो॒र्धारा॑या ऽ अन्न॑पत
इत्यन्न॑होमः॑ । सप्त॑ ते अग्ने॒ समिधः॑ सप्त जि॒ह्वा इति॑ विश्व-
प्रीरित्य॑थ स्रुवेणोपघातमेकविंशतिमाहुतीर्जुहोत्यग्नये स्वाहा
वसवे स्वाहेति॑ । ऽथलाङ्गलैव संस्त्रावान्यजमानस्याञ्जलावा-
५ वपति १ । तैर्यजमानो मुखं विमृष्टे राज्ञी विराज्ञीत्येतेनानु-
वाकेनोत्तरपरिग्राहात्प्रभृति पाशुबन्धुकं कर्म तायते । सिद्धमा
मनोतायाः कृत्वा मनोतामनुद्रुत्य पशोरवदानानि संमृ-
श्यौदुम्बरे २ पात्रे ऽ यूष्णो मृत्युग्रहं गृह्णाति विपश्चिते पव-
मानाय गायतेत्यनुद्रुत्योपयामगृहीतो ऽसि मृत्यवे त्वा जुष्टं
१० गृह्णामीति । दर्भैः परिम

४२४ बौधायनश्रौतसूत्रम् [ १९ । ५ ]

गृह्णन्ति¹ ग्रहमुपहूतं² ग्रहं यजमानो भक्षयति भक्षो ऽस्म्यमृत-
भक्षस्तस्य ते मृत्युपीतस्यामृतवतः स्वगाकृतस्य मधुमत उप-
हूतस्योपहूतो भक्षयामीति ' भक्षयित्वात्मानं प्रत्यभिमृशते
मन्द्राभिभूतिः केतुर्यज्ञानामित्यान्तादनुवाकस्या'नूयाजप्रभृति
पाशुबन्धिकं कर्म तायते ' सिद्धमा दक्षिणानां कालाद्दक्षि- ५
णानां काले धेनुमृषभमनड्वाहं दत्त्वैकविंशतिर्दक्षिणा³
ददाति ' शतं ददाति ' सहस्रं ददात्यन्विष्ठकं दक्षिणा
ददाति ' यदि न विन्देत मन्यानेतावतो दद्यादोदनान्वा '
षष्ठौहीं त्वन्वर्वतीं दद्याद्धिरण्यं ददाति ' वासो ददाति '
तेनायुः प्रतिरत इति ब्राह्मणं ' तं चेत्सौम्ये ऽध्वरे चिन्वीत १०
प्रथमायामुपसद्दि चेच्चकरणं ' मध्यमोत्तमे उपसदावन्तरेणोप-
धानं ' काले ऽग्निप्रणयनं ' दक्षिणानां काले दक्षिणाः ' सव-
नीयस्य यूष्णो मृत्युग्रहं तं चेदहीने सत्रे वा चिन्वीत प्रथमे
ऽहनि दक्षिणाः प्रथमे ऽहनि यूष्णो मृत्युग्रहो ' न सत्रे
दक्षिणा नीयन्ते ' नाचिकेत एव मृत्युग्रहः स्यादित्येतदपर- १५
'मग्निं चित्वा सौत्रामण्या यजेत मैत्रावरुण्यामिक्षया वेति '
तस्यै सायमाग्निहोत्रे हुते सायंदोहः प्रातराग्निहोत्रे हुते
प्रातर्दोहः ' पशुपुरोडाशेन सह श्रपणंसमुदिते चर्या '
संतिष्ठते सावित्रः ' ॥ ५ ॥ तृतीयः ॥


१ उपप्रस्टहंति M.
२ ग्रहमिडोपहूतं M.
३ ददाति instead of दत्त्वा M.

  • wait, it is चि!
    Second character: त्व or वृ?
    Look at वृ in त्रिवृत् - usually व with a bottom curl ृ. Here, the curl goes down and up to the right! Wait, त्व has त + व. The loop is at the bottom right.
    Wait, what if it is त्रिवृत् सप्त?
    Wait, look at त्रिवृत्: if it is त्रि, why does it look like चि? In many old Devanagari typesets, त्र (tra) has a round left side if it's from a certain foundry! Wait, no, look at नाचिकेतस्य (line 1): चि. It looks EXACTLY like that चि!
    Wait, could it be त्रिवृत्सप्त?
    Let's search Google for: "अथ यदि" "सप्त पुरस्तात्" Baudhāyana
    Or: Baudhayana Srauta Sutra 19.6
    In Baudhāyana Śrautasūtra XIX.6:
    "atha yadi trivṛtsapta purastāt tisro dakṣiṇataḥ..."
    WAIT! Is it trivṛt?
    Wait, what if it is चित्वत्सप्त? Is there a word चित्वत्? चिति + `व

४२६ | बौधायनश्रौतसूत्रम् । | [ १९ । ६, ७ । ]

दक्षिणासु नीयमानासु प्राचेहि प्राचेहीति प्राची जुषाणा
वेत्वाज्यस्य स्वाहेति स्रुवेणोपहत्याहवनीये जुहुयाद्भूयिष्ठ-
मेवास्मै श्रद्दधते ऽ भूयिष्ठा दक्षिणा नयन्तीति ब्राह्मणम् ऽ
संतिष्ठते नाचिकेतः ऽ ॥ ६ ॥ चतुर्थः ॥
अथ ब्रह्मचितः १ ऽ प्रसिद्धं चेत्रकरणं यथा सावित्रस्यैताव- ५
देव नाना ऽ नात्र लेखा भवन्त्यथ पुरस्तादुदीचीर्ग्रहणेष्टका
उपदधाति चित्तिः स्रुगित्या देवतयाङ्गिरस्वद्ब्रुवा सीद चित्त-
माज्यं तया देवतयाङ्गिरस्वद्ब्रुवा सीदेति दशाथ हृदयेष्टका-
मुपदधाति सुपर्णं घर्मं परिवेद वेनमित्यनुद्रुत्य देवैः स
मानसीन आत्मा जनानामित्यातो ऽ ऽथ यजुरिष्टके उपदधा- १०
त्यग्निर्र्यजुर्भिरित्या देवतयाङ्गिरस्वद्ब्रुवा सीद सविता स्तोमै-
स्तया देवतयाङ्गिरस्वद्ब्रुवा सीदेत्यथ पत्नौष्टके उपदधाति
सेनेन्द्रस्य तया देवतयाङ्गिरस्वद्ब्रुवा सीद धेना बृहस्पतेस्तया
देवतयाङ्गिरस्वद्ब्रुवा सीदेति ऽ सर्वासां पारे सूददोहसः करो-
त्य॑थ दक्षिणतः प्राचीश्चतस्रश्चेष्टका उपदधाति पृथिवी होता १५
तया देवतयाङ्गिरस्वद्ब्रुवा सीद द्यौरध्वर्युस्तया देवतयाङ्गिर-
स्वद्ब्रुवा सीदेति चतस्रो ऽ ऽथ हृदयेष्टकामुपदधाति ब्रह्मेन्द्र-
मग्निमित्यनुद्रुत्य यज्ञमेतं चतुर्होतॄणामात्मानं कवयो निष्षि-
क्युरित्यातो ऽ ऽथ यजुरिष्टके उपदधातीन्द्र उक्थामदैस्तया
देवतयाङ्गिरस्वद्ब्रुवा सीद मित्रावरुणावाशिषा तया देवत- २०


१ ब्रह्मचित्तस्य M Be.

मेवास्मै श्रद्दधते ' भूयिष्ठा दक्षिणा नयन्तीति ब्राह्मणम् ' Wait, look at line 3: मेवास्मै श्रद्दधते ' भूयिष्ठा दक्षिणा नयन्तीति ब्राह्मणम् ' Notice the quotes:'afterश्रद्दधतेand'afterब्राह्मणम्`.

  • Line 4:
    संतिष्ठते नाचिकेतः ' ॥ ६ ॥ चतुर्थः ॥
    Wait, before ॥ ६ ॥ is there an apostrophe?
    Yes: संतिष्ठते नाचिकेतः ' ॥ ६ ॥ चतुर्थः ॥

  • Line 5:
    अथ ब्रह्मचितः१ ' प्रसिद्धं क्षेत्रकरणं यथा सावित्रस्यैताव- ५
    Wait, footnote marker: १ (superscript or small digit १ after ब्रह्मचितः).
    Wait, is it ब्रह्मचितः१?
    Footnote says: १ ब्रह्मचितस्य M Be.
    So अथ ब्रह्मचितः१ ' प्रसिद्धं क्षेत्रकरणं यथा सावित्रस्यैताव-
    Wait, at the end of line 5, there is line number ५.

  • Line 6:
    देव नाना ' नात्र लेखा भवन्त्यथ पुरस्तादुदीचीर्दशहोत्रिष्टका
    Wait, let's check:
    `देव

[ १९ । ७ । ] बौधायनश्रौतसूत्रम् । ४२७
याऽङ्गिरस्वद्ध्रुवा सीदेत्य॑थ पत्नीष्टके उपदधाति पन्था पूष्णास्तया
देवतयाऽङ्गिरस्वद्ध्रुवा सीद वाग्वायोस्तया देवतयाऽङ्गिरस्वद्ध्रुवा
सीदेति॑ सर्वासां पारे सूददोहसः करोत्य॑थ पश्चादुदीचीः
पञ्चहोत्रेष्टका उपदधात्यग्निर्होता तया देवतयाऽङ्गिरस्वद्ध्रुवा
५ सीदाश्विनाध्वर्यू तया देवयाऽङ्गिरस्वद्ध्रुवा सीदेति चतस्रो॑
ऽपि वाश्विनाध्वर्यू इत्येतेनैव मन्त्रेण द्वे इष्टके समानतयादेवते
उपदधाति॑ तया देवतयाऽङ्गिरस्वद्ध्रुवे सीदतमिति॑ मन्त्रग्ं¹
संनमयत्य॑थ हृदयेष्टकामुपदधाति शतं नियतः परिवेदे-
त्यनुद्रुत्य प्राणमुल्बं तेन कॢप्तो ऽमृतेनाहमस्मृत्यातो॑ ऽथ
१० यजुरिष्टके उपदधात्यङ्गिरसो धि

पत्नीष्टके उपदधाति वसूनां गायत्री तया देवतयाङ्गिरस्वद्‍ध्रुवा
सीद रुद्राणां त्रिष्टुप्कया¹ देवतयाङ्गिरस्वद्‍ध्रुवा सीदेति '
सर्वासां पारे सूददोहसः करोत्यथोपरिष्टात्प्राचीः सप्तहोतृ-
ष्टका उपदधाति महाहविर्होता तया देवतयाङ्गिरस्वद्‍ध्रुवा
सीद सत्यहविरध्वर्युस्तया देवतयाङ्गिरस्वद्‍ध्रुवा सीदेति षडपि ५
वानाधृष्यश्चाप्रतिधृष्यश्च यज्ञस्याभिगरावित्येतेन मन्त्रेण द्वे इष्टके
समानतयादेवते उपदधाति ' तया देवतयाङ्गिरस्वद्‍ध्रुवे सीद-
तमिति मन्त्रँ संनमयत्यथ² हृदयेष्टकामुपदधातीन्द्रो राजा
जगतो य ईश इत्यान्तादनुवाकस्याथ यजुरिष्टका उपदधा-
त्यदितिर्वेद्या तया देवतयाङ्गिरस्वद्‍ध्रुवा सीद सोमो दौष्या १०
तया देवतयाङ्गिरस्वद्‍ध्रुवा सीदेति त्रयोदशाथ पत्नीष्टका
उपदधात्यादित्यानां जगती तया देवतयाङ्गिरस्वद्‍ध्रुवा सीद
विष्णोरनुष्टुप्कया³ देवतयाङ्गिरस्वद्‍ध्रुवा सीदेत्यष्टादश ' सर्वासां
पारे सूददोहसः करोत्यथ यथावकाशं ग्रहेष्टका उपदधाति
वाचस्पते विधे नामन्निति दशहोतुर्वाचस्पते वाचो वीर्ये- १५
णिति चतुर्होतुः सोमः सोमस्य पुरोगा इति पञ्चहोतुर्भू-
र्भुवः सुवरिति षड्ढोतुर्वाचस्पते हृद्विधे नामन्निति सप्तहोतुः '
सर्वासां पारे सूददोहसः करोत्यथ यथावकाशमेव प्रतिग्रहे-
ष्टका उपदधाति ' देवस्य त्वा सवितुः प्रसव इत्यनुद्रुत्यैषा ते


१ त्रिष्टुप्तया M.
२ Thus MH ; संनमत्य॰ the other MSS.
३ ॰ष्टुप्तया

[१६ । ७, ८ ।] बौधायनश्रौतसूत्रम् । काठकम् समस्तः ४२६

काम दक्षिणोत्तानस्वाङ्गिरसः प्रतिगृह्णात्वित्येकान्नविꣳशमपि
वा गन्धर्वाप्सराभ्यः स्वगलङ्करणे इत्येतेन मन्त्रेण द्वे इष्टके
समानतयादेवते उपदधाति । तया देवतयाङ्गिरस्वद्ध्रुवे सीद-
तमिति मन्त्रꣳ संनमयति १ । स्वयमातृण्णाभ्यः प्रभृति सिद्ध-
मत ऊर्ध्वꣳ । संतिष्ठते ब्रह्मचित् । ॥ ७ ॥ पञ्चमः ॥
अथ समस्तस्य । प्रसिद्धं चेत्रकरणं यथा सावित्रस्यैतावदेव
नाना । सावित्रो ऽग्निः प्रथमा चितिर्लोकंपृणा २ द्वितीया ।
नाचिकेतस्तृतीया । लोकंपृणा ३ चतुर्थी । ब्रह्मचित्पञ्चमी ।
सर्वासु चितिषु स्वयमातृण्णा २ । पुरीषान्ताश्चितयो ऽग्रे देवाꣳ
दूहावहेत्येताभिः पञ्च ४ चितीरभिमृशति । तं चेत्सौम्ये ऽध्वरे
उत्तम ५ एव चक्रे चिन्वीत प्राग्दीक्षणीयायै दिवः श्येनोभि-
र्यजेतोदवसानायाया ६ अपाघाभिः ६ । सकृत्प्रयुज्य ७ समस्यति ।
संतिष्ठते समस्तः । ॥ ८ ॥ षष्ठः ॥


१ Thus U (pr. m.); संनमयति the other MSS. ; M om. this
passage.
२ ॰पृणाभिर् (॰भिश् ) M Be UH. but cp. Āp. xix. 15. 11.
३ ॰तृणाः M.
४ Thus H; पंचभिः पंच चितौर॰ U; पंच चितयो भिमृशति Be Ben;
पंच चितयोभिमृशंवे M; पंचभिश्चितीरभिमृशति B.
५ उत्तमे U; instead of उत्तम एव चक्रे M has उत्तरवेद्यां ।
६ Thus HU (sec. m.); ॰सानौयायापा॰ M Ben Be U (pr. m.);
॰सायाथापा॰ B : cp. Sāyaṇa on T Br., vol. iii, p. 815; अपाघाभिः MU
Be; the other MSS. indistinctly (घ or श्).
७ प्रयुज्यैनं UH; प्रयक्ष्य M.

रात्स्म" or "बृहद्रात्स्म". Wait, look at the gap:
बृहद् + रात्स्म = बृहद्रात्स्म. But the type might be बृहरात्स्म or बृहद्रात्स्म.
Wait, let's look at line 12 again:
प्रतिगृणात्यो बृहदृतं७ बृहत्सत्यं बृहद्रात्स्म बृहदिति '

Line 13:
तस्योत्तमे पर्याये ऽरात्स्म८ बृहत्संपद्यते८ ' संतिष्ठते
Wait, look at footnote 8:
"८ पराश्रोत्संप० M." or "८ पराभ्रत्संप० M."?
Look at footnote 8:
"८ परा..." -> wait, look at footnote 8:
८ प र ा द्ध सं प ० M. ? or ८ परात्संप० M.?
Look at line 13: "ऽरात्स्म८ बृहत्संपद्यते८"
Footnote 8 has: "८ परात्संप० M." or "८ पराभ्रत्संप० M." or "८ पराङ्संप०"?
Wait, let's look at line 13:
तस्योत्तमे पर्याये ऽरात्स्म८ बृहत्संपद्यते८ ' संतिष्ठते

Line 14:
वैश्वसृजः ' ॥ ६ ॥ सप्तमः ॥

Now let's check line numbers and layout.
The prompt asks:
"

दक्षिणतो ऽचिदुःखोत्थितस्यैवेति Wait, let's look atपुरस्ताद्दक्षिणतो: Look at पु र स्ता ई क्षि ण तो? No, पुरस्ताद्दक्षिणतो! The द्दandक्षare ligated or standard:पुरस्ताद्दक्षिणतो. Wait, look at ऽचिदुःखोत्थितस्यैवेतिvsऽविदुःखोत्थितस्यैवेति: Notice the first letter after ऽ: it's चwithि->चि! Yes, it literally has ऽचिदुःखोत्थितस्यैवेति`.

  • Line 13:
    षडिहेह वः स्वतपस इति चतिताम्राणीति चतस्रो मदन्ती-
    षडिहेह वः स्वतपस इति चतिताम्राणीति चतस्रो मदन्ती-
    Wait, चतिताम्राणीति or चैतिताम्राणीति?
    It is चतिताम्राणीति (no ai-matra, just चतिताम्राणीति).

  • Line 14:
    स्तप्ताः प्रवर्ग्यवदाचन्त्योः शान्तिं कृत्वोत्थूर्ध्वान्च इति चौष्टृत्-

यत्ते शिल्पमिति च ' व्याहृतीर्जपिलापो व इति यजमान
उपतिष्ठत ' एवमुत्तरैरुपस्थानं व्याहृतीर्जपित्वा ' सप्त सूर्याः
सप्त दिशो नानासूर्या यद् द्यावशिरं देवानामिति चतस्रः
सौरीः पुरस्तात्केदसम्भरमित्येकामर्धमासा इत्युपरिष्टात्कांला
अप्सु निविशन्त इति१ दक्षिणतः ' किग्ँ स्विद्वेति पञ्च ४
वैष्णवीः२ ' पृच्छामि त्वा परं मृत्युमिति चतस्रो मृत्युमतीः '
पृच्छामि त्वा पापकृत इति चतस्रो निरयवतीरौ३ यस्मिन्नग्ने
नयेति द्वे ' अग्निस्र जातवेदास्येत्यष्टौ दिश्या दिशो व इति
यजमानः ' प्रभ्राजमाना इत्येकादश रुद्राः ' प्रभ्राजमान्य
इत्येकादश रुद्राण्यः पदशो मध्ये ' रूपाणि व इति यज- १०
मानः ' स्वानभ्राडित्येकादश गन्धर्वगणाः पदशः पश्चात्सौरी
मिमायेत्येका४ ' वराहवः श्वतपस इति सप्त वाताः पदशः '
समानमेतदिति वृष्टिमती५ ' यदक्षरमिति लोको ' जम-
दग्निरित्याप्यायितस्तंक्षंयोरिति शंयुः ' सहस्रवृदित्यष्टौ
संयानीः ' स संग्राम इति द्वे च६ ' पवित्रवन्तः पवित्रं ते १४
ब्रह्मा देवानामसतः सद्यः इति चतस्रः पवित्रवत्य उत्तरतो '
ऽसौ य ऋक्षा इति सप्त मध्ये ' ऽन्धो मणिमिति पञ्च
१ द्वे ins. M.
२ Thus BHU ; वैष्णाव्यः M Be Ben.
३ निरपवतौ० B ; पषमतौर० Ben ; यमवतौर० Be.
४ एकां H Be Ben U.
५ ०तीं HU ; दृष्टिभिर् M ; Be Ben om. the word.
६ om. B,

वैश्वदेवैरुत्तरत ' आ तमग्ने रथमिति तिस्र ' आतनुष्वेति
चतस्र ' आ मन्द्रैरित्येकां यजमान उपदध्यादंणुरभिष्येति द्वे '
सुब्रह्मख्योमित्येकामरुणाश्च दूति चतस्रो रेवतीर्ब्रह्मण उद-
रणमसौति चतस्रो ब्रह्मसदना ' अष्टयोनीमित्यष्टौ दिश्या '
५ मित्रस्य वरुणस्येत्यष्टौ दिश्याः ' पुष्करपर्णँ रुक्मँ हिरण्मयं
पुरुषं कूर्ममिति महाग्निवदेव १ तान्युपधाय हंसः शुचिष-
दिति द्वे दूरोहणे पुरुषमभितस्त॑दित्यदमिति द्वे मध्ये '
वसूनाँ रुद्राणामित्यष्टावुत्तरतो ' रश्मयो व दूति यजमान '
आरोगस्येत्यष्टावुपरिष्टादापो व इति यजमानः ' प्रभ्राज-
१० मानानामित्येकादश प्रभ्राजमानानामिति चैकादश मध्ये '
रूपाणि व दूति यजमानो ' ऽग्नेः पूर्वदिश्यस्येत्यष्टौ दिश्या '
[L

४३४ बौधायनश्रौतसूत्रम् । [१६।२०।]
तिस्रः ।' पुनर्मामैत्विति च तिस्रः१ ।' स्वयमातृण्णादि समान-
मुत्तरऽ̄ सावित्रेण ' स्वयमातृण्णा लोकंपृणान्वैता आपः पञ्च
चितयो भवन्ति ' प्रतिदिशं चितीः२ पुष्करपर्णादिभिः
प्रच्छादनं ' लोकं पृणयैव द्वितीयामेत्याः प्रथमचितिवन्न '
पुष्करपर्णादय ' उत्तरतो३ लोकंपृणयापवर्गा ' दीर्घदारुभि- ५
र्मञ्चं४ कृत्वा पृष्टो दिवीति पुरीषव्यूहनमन्त्येष्टके५ शतरुद्रीय-
होमो ' ऽ̄नुशूक्सनान्ते ऽ̄ग्निप्रणयनम् ' हूयमानायां६ वैश्वान-
यज्ञो ब्राह्मणेन७ व्याख्यातो ऽ̄नकामस्य सर्वकामस्य८ वा
पर्वणिपर्वणि वैश्वानयज्ञः ।' सोत्तरवेदिषु क्रतुषु चिन्वीतेति
यथाब्राह्मणं ' तस्यैतद्वतमिति यथाब्राह्मणं संमितासु१० व्रत- १०
समुच्चया१० ।' आपो न बीभत्स्या यथाब्राह्मणमेककामः ११

१ चतस्रः M ; चतिस्र: the other MSS.
२ चितिं H चितिः U.
३ उत्तर Be Ben.
४ ०र्मेचं M.
५ ०मंत्येष्टकोर्ध्व MUH.
६ Uncertain reading; हूयमानायां U Be BU; ह्रियमाणायां M :
ह्रौयमाणायां Ben.
७ Thus Sāyaṇa (comm. on Taitt. Ār.); ब्राह्मण MUH; ब्राह्मणे Be Ben ; B om. the word.
८ स्वर्ग० M.
९ चेतव्यस् ins. M.
१० Uncertain reading ; HU read as given in the text ; संमितं व्रत-समुच्चय B; समभितस्य व्रतसमुच्चय Be Ben; संमितव्रतसमुच्चय M.
११ यथाब्राह्मणमेककाम: Be Ben ; यथाब्राह्मणकाम: HBUM.

काठकम्
[ १८ । १० । ] बौधायनश्रौतसूत्रम् । ४३५
सर्वकामो वा ˈ आपो¹ वा इदग्ग् सर्वमिति ब्राह्मणं² विज्ञा-
यते ब्रह्म वा आपो यदाप³ उपधीयन्ते ब्रह्म⁴ वै⁴ तदात्म-
न्वत्ते ब्रह्मणः सायुज्यग्ग् सलोकतामाप्नोति य एतमग्निं⁵
चितुत इति ˈ संतिष्ठत आरुणकेतुकः संतिष्ठत आरुण-
ः केतुकः ˈ ॥ १० ॥ अष्टमः ॥⁶
॥ इत्यत्येकोनविंशः प्रश्नः ॥
१ वापो UBH वा आपो Be.
२ om. M.
३ Thus MU (pr. m.) ; यदप all the other MSS.
४ अक्षौव M.
५ Be Ben ins. चित्वा ।
६ Adhyāya numbers for this praśna are found only in M. ; the
MSS. agree all in designing this praśna as काठकसूत्रम् or काठकम् ।

CORRIGENDA.
Page 20, l. 8, read तन्नः instead of तन्न
,, 70, l. 12 ,, ॰धारयत्य॰ ,, ’धारयत्य॰
,, 96, l. 10 ,, षोडशतय्य ,, ॰तर्य
,, 187, l. 4 ,, प्लवौ॰ ,, प्लवो॰
,, 200, l. 1 ,, उवैवैष’ ,, उ’वैवैष’
,, 226. l. 5 ,, सुवर्णमधै॰
,, 336, note ६ ,, ॰ध्वरि॰

Digitized by Madhuban Trust
CC-0. Public Domain. Vipin Kumar Collection, Deoband

Digitized by Madhuban Trust
CC-0. Public Domain. Vipin Kumar Collection, Deoband

Digitized by Madhuban Trust

CC-0. Public Domain. Vipin Kumar Collection, Deoband

इस पृष्ठ पर कोई देवनागरी / संस्कृत (वेदाङ्ग कल्प / श्रौत / गृह्य / शुल्ब सूत्र) पाठ मुद्रित नहीं है। यह केवल एक अलङ्कृत आवरण/पृष्ठ-सज्जा (decorative pattern/endpaper) है।

पृष्ठ पर केवल डिजिटलीकरण के निम्नलिखित अंग्रेज़ी जलचिह्न (watermarks) अंकित हैं:

Digitized by Madhuban Trust
CC-0. Public Domain. Vipin Kumar Collection, Deoband