आयुर्वेद प्रकाश (माधव उपाध्याय - रसशास्त्र, पारद शोधन व धातु भस्म निर्माण सटीक)

१. ] आयुर्वेदप्रकाशः । २१
अथ सिद्धमते दोलायन्त्रेण हेमजारणं यथा—
सग्रासं पञ्चषड्‌भागैर्यवक्षारैर्विमर्दयेत् ॥
सूतं तत्षोडशांशेन गन्धेनाष्टांशकेन वा ॥ २०९ ॥
ततो विमर्द्य जम्बीररसे वा काञ्जिकेऽथवा ।
दोलापाको विधातव्यो दोलायन्त्रमिदं स्मृतम् ॥ २१० ॥
दिनत्रयं वा जीर्णावधि दोलापाको विधातव्य इति भावः ॥
इति दोलाजारणम् ॥
अथान्यत्सिद्धमते कच्छपयन्त्रेण काञ्चनग्रसनं, यथा—
शश्वद्धृताम्बुपात्रस्थशरावच्छिद्रसंस्थिता ।
पक्कमूषा जले तस्यां रसोऽष्टांशविडावृतः ॥ २११ ॥
संरुद्धो लोहपात्र्याऽथ मुद्रितो दृढमुद्रया ।
वालुकां तदुपर्यष्टाङ्गुलमानां विनिक्षिपेत् ॥ २१२ ॥
हठात्तदुपरि ध्मातो रसस्तद्गर्भसंस्थितः ।
मायूरमायुना लिप्तं काञ्चनं ग्रसति ध्रुवम् ॥ २१३ ॥
इति कच्छपयन्त्रम् ॥
उक्तं च—
सच्छिद्रं सलिलापूर्णभाण्डवक्त्रे शरावकम् ।
दत्त्वा छिद्रे पक्कमूषा देया नीरावियोगिनि ।
तस्यां विडावृतः सूतो देयो लोहावृते मुखे ॥ २१४ ॥
दत्त्वा वालुकामुपरि मुद्रां दत्त्वा शनैः शनैः ।
ध्मातो ध्मातो ग्रसत्येव काञ्चनं सूक्ष्मतां गतम् ॥ २१५ ॥
खल्पं सपित्तताप्याक्तं शनैर्देयं समावधि ।
देहार्थं, धातुवादार्थं प्रयच्छन्त्यल्पबुद्धयः ॥ २१६ ॥
इत्यपि कच्छपयन्त्रम् ॥
१ 'काञ्चनकरणं' ख. ।